農耕地的陷阱

泰雅族 傳統文化

Tayal sraral ga ungat iyal qu smabu sbil, baha hmswa musa ta mtzyaw qmayah ga musa hapuy tatak, lama smabu qu  kneril, sbun nha bwax qasa ru bali smli bwax sraral pi, yasa qu pqaniq lga smxu ru m'yunbi bwax ru musa kmloh la. ramat ga musa rgyax lga maki nanak la, baha hmswa trakis qani  llingay nya ga yasa qu thngan na yapit, yapit qasa ga si ptkit, si ga blequn smi blihun, nanu yasa qutux qutux sasal ga son nha m'law mita, qmayah qasa  kbhul blihun sni nha lga, mtzyul ini ga mpatul qu qqoli galun nha la, musa rgyax lga, cinmuyaw balay la, ana yapit, bhut ini ga kugeh maki kwara uzi. kwara ka llingay qmayah ga cingay balay qu pzit nya uzi, ru kmayal qu qutux bnkis mha：sraral mga cingay qu qmayah ga si mgayang kya kwara pzit ma, ana maniq ini piyux qu nniqan nha. Kruma ga skbalay nha blihun ruma yasa qu ukuw ru yapi aki mlahang cikay pinbahuw .

早期祖先沒有帶便當以及儲放米粒的習慣，如果要到農耕地工作，婦女們先將殼米打好包起來，當天再帶到工作的地方做烹調。至於菜的部分，只要到了山上自然就有，種植小米的周圍是飛鼠出沒的地方，飛鼠喜歡在小米園四處流竄，必須要設置一道一道的門(即指圍籬式陷阱)。男子們每天一大早就先到小米園附近的陷阱區觀望，倘若放置一百個陷阱門，就會捕獵到30至40隻老鼠，即便是飛鼠、松鼠或者是薙雞通通都有，族人只要一到山上，就會很富有。農耕地的周圍常有許多的麻雀出沒，部落的耆老說：以前只要農耕地多，就有許多的麻雀到處流竄，但是他們所吃的東西並不多。所以，族人會設置圍籬式陷阱或者直排籬式陷阱保護農作物。

nanu yasa syaw syaw qmayah syan nha qnryang uzi, sagal nha llingay na abaw qhuniq ini ga abaw mequy qhtan nya kwara tay ta ini wahi qoli ma, yasa qu son nha ukuw uzi, ukuw ga qryangan kwara qu qmayah ru skalay nha qutux blihun yaw na cyugal qara sun qutux blihun, kbalay blihun qasa ga sazing tuqi nya, qutux ga skbalay ruma, ruma ga taqan, kya lingay sazing heku qba, ru bkon ska nya sazing tunux hiya ga ini bkay sa, shop sa blihun qasa maki qu ska qasa lga syan squ qhuniq qhtan kwara sthay balay na blihun , wahan na qoli ini ga qbhniq,  syun qutux boli, gasil ru qyulang la. qutux uzi ga si agal lingay na qhoniq, sagal nha kya sazing heku kroyux nya, bkon nha uzi aring squ syaw mka ini bkay puqing hiya ru ssu si say shyu posa wiwal bnux cikay ru syan qara srhun qara la. qutux qmayah qasa ga kya sazing kbhul ini ga cyugal kbhul klayun nha blihun, qoli mwah lga ini ga kugeh cingay ciriq la. ana ga yapi hiya ga qutux balay tuqi nya cyux nha ktan qutux tuqi qoli lga sun nha qutux yapi la, siy tqutux tuqi nya。

農耕地的周圍會用樹葉或者是芒草來設置圍籬，以防止老鼠來破壞農作物。圍籬式陷阱是要將農耕地圍起來，約三尺的距離設置一個門，製作圍籬的門有二種方式，一種是用竹子製作，取約二尺高的竹子剖半，取寬度約五左右，中間剖開，兩邊削尖直接插入土中呈弓形狀，中間剖開的部分插入樹條，留下一個小門，然後放入一根彈力桿、套繩。還有一種是用樹的枝條來製作，將枝條的一端削尖後斜插泥土中，另一端剖開後再用另一根枝條來支撐，以防止動物往上爬，並且將周圍用樹枝或樹葉圍起來。整個農耕地大概有二百至三百個門，所以會捕獵許多的老鼠或者是薙雞。但是直排籬陷阱是單一出口，只要看到老鼠的一條路就設置一個陷阱，和圍籬的方式不一樣。

suqun nha kmloh trakis lga ngahi ini ga sehuy myon nha, llingay na uzi ga syan nha qerang ru maki qu qoli mwah maniq la, yasa qu syan nha ukuw kwara qmayah mwah qoli ini ga kugeh ciriq kwara uzi la, yasa qu mwah tmwang qnxan ta ita tayal, wiwal nyux ta kmloh trakis ska qmayah ru nyux ta tngahi muya qerang uzi, kya smoya maniq cikay ubuy na syam lga sagal nha cikay nyux lmosay ska na hlahuy qa ana nanu.

當所有的小米割完後，族人會在農耕地繼續種植地瓜或者芋頭，在耕地的周圍種植一些豆類植物，另外耕地外圍也會繼續設置陷阱，不管是老鼠、薙雞都會捕獵到，族人除了在農耕地種植小米之外，也會利用周遭的土地來種植其他農作物，如果需要一些蛋白質，就會從耕地附近捕獵小型動物。

zik kmloh ga lmom kbalay kwara qu ukuw qani ru zik khoqil kwara minuya ga mwah kwara qoli , yasa qu mwah mhkangi tuqi, ungat qu san nha lga mwah mhtuw sa knalay blihun qasa la, ana kugeh ini ga qoli mluw tuqi qasa kwara, ana nha san mita lga trang cyux traka qu buli nya lga cyux mciriq la, ini ciriq ga cyux cyapu ru cyux s’urux, kruma ga ini cyapu ga cyux meleq ru cyux maki kzzik buli nya. buli qani ga maki cyugal gaga nya kahul sa kyahu mita qu ukuw ga cyux wagiq qu buli lga yasa qu cyux mqoyat lma, cyux trroq cikay buli mga cyux ini cyapu ma, cyux meliq buli nya qasa lga t’alay ma, baqun nha balay smpung kwara qu zyaw na qmayah bnkis ta ita Tayal hiya. ana tehuk soni qani tnaq uzi, nyux ta muya cinbahuw ini ga ana nanu na bway ga mwah cyaqung, qbhniq ini ga qoli ru yapit lga yasa qu nyux ta skbalay na.

當農作物成熟以前，必須將圍籬式陷阱做好，因為老鼠會尋找路的出口，如果沒有找到，就會從設置好的門進來，不管是薙雞或者是老鼠都會進來，族人去察看的時候，如果發現彈力棍升高了，表示已經捕到獵物，如果彈力棍直立或者被拉到裡面，表示沒有捕到獵物。早期捕獵小型動物的陷阱會有三種情形，如果從山下往上看，當彈力棍在高處，表示釣到獵物了，如果彈力棍在低處，表示沒有釣到獵物，如果看到彈力棍是直立的，表示獵物跑掉了，我們的祖先會透過觀察來了解狩獵的規範以及耕作的方法。一直到現在，只要是種植農作物的族人，仍然使用相同的方式來保護農作物。

sraral uzi mga piyang balay ga ruma, yasa qu skbalay nha pakpak ini ga tlpak son nha uzi, pak pak qani ga s’agal nha ruma skbalay nha qqaya aki thuyay mlahang trakis ini ga pagay ma, baha hmswa kbway qu trakis ini ga pagay lga boyun balay bway nya, siy tlahuy mwah kwara qu pzit qasa, si kaki sa beh ska na qmayah ini ga ska babaw slaq, kruma tka tka qu qmayah ru skaki nha wagiq balay qasa kbalay qutux tatak, tatak qasa ga hngawan nha ru san nha smosaw pzit uzi. smosaw pzit ga s’agal nha ruma kbalay pakpak ruma, skahul nha babaw tatak qasa musa mita ru ktan nha pzit lga siy nha say pak pak pak psosaw pzit qasa la, kruma qnzyat na tayal ga siy los los los lmosay ska qmayah ru hwagan nha uzi.

早期泰雅族最主要的材料是竹子，族人為了照顧農作物，會就地取材利用竹子製作驅鳥器。當小米逐漸成熟時，小米的穗粒會長得很結實，麻雀會成群結隊在農耕地徘徊追逐，有的耕地是階梯式的，族人會在農耕地的至高點蓋一個簡易工寮，一方面可供族人休憩，另一面則用來驅趕麻雀的處所。族人會從上頭的工寮往下俯瞰，發現有麻雀飛來或者是有麻雀正在吃小米穗時，手上就拿簡易的驅鳥器來驅鳥，有的比較勤勞的族人，會在農作物裡面來回穿梭驅趕小鳥或者大聲的喝斥。

pakpak qasa ga galun squ sazing mumu, qutux mumu ga ini thngi babaw nya qasa ga thngan sa, skbalay nya bengan qba kya sazing bengan baqun meng lga bkom la, sazing qu ptacik lga phtuw hngyang nya si pak pak pak muci la.   

製作簡易驅鳥器必須截取二節竹節，底下的節頭不能截斷，上端節頭要截斷，握把的長度要二隻手的間距，然後從截斷的那一端開始剖至握把的下方，當二片竹節碰擊後，就會發音pak！pak！pak！的聲音。

mha ni hopa qu qmayah ru twahiq qu zyaw skbalay nha bbuyan la, bbuyan nha pakpak qasa srhun nha gasil ruma ini ga wahi, aring squ ryu balay ru mwah tehok beh tatak, syun nha payat ini ga magal pakpak, mwah squ pzit lga klgan nha gasil ruma ru siy ptnaq pak pak pak hngyang la. qani ga sagal nha ruma ru srangi nha yal na ciminun gonyu qasa, galun qu kyahi ruma ru bbuyun nha tehoq tatak qasa, bhlan nha kwara magal ini ga payat pakpak qasa s’aring nha tatak mita ru ktan nha cyux maniq trakis qu pzit lga hluyun nha pakpak qasa ru magal pakpak qasa si psqun pak pak pak kwara tnaq qu hngzyang nya lga mgyay kwara qu pzit nya la. muci kya gaga sraral hiya ana kwara qbhniq uzi lga mung sa pakpak qasa lga mngungu ru mgyay kwara uzi la, yasa qu ubuy zyaw na mlahang trakis ini ga pagay hiya.

如果農耕地面積大，上下間距比較遠的話，族人就會製作連接式的驅鳥器，有的會使用竹子的皮或者葛藤來當繩索，族人會將竹子的樹皮接在一起，猶如編織背簍，一段一段的銜接起來，然後從山腰下連接到至高點的工寮，每一段的繩索放置4-5個約3米高的驅鳥器，當一群麻雀飛來，族人從工寮處拉起繩索，只要繩子一動，驅鳥器就會發出pak！pak！ pak！的聲響。早期祖先是使用驅鳥器來照顧農作物。

maki uzi qu sngungu, sngungu squ ana nanu na qbhniq iyat si cyaqung nanak, syan nha qutux qhoniq, skbalay nha tnaq balay na yuzika(日語), babaw yuzika ga skalay nha qutux tunux na squliq kyahu lga sagal nha lukus na squliq syan nha qba uzi. kruma ga srhun nha ska qmayah ini ga maki sa ska pagay slaq ru s’urux sa ska pagay, swagiq cikay ki pagay ana pzit mita lga cyux ki’an squliq ay muci uzi la ini nha wahi la. kruma ga sboli nha uzi, nanu qu sboli ga s’agal nha qutux ruma laxi kthuy iyal ru srhun nha ru tkki nha hmop ska na slaq hlan nha gasil ru squzi nha babaw balay na ryuw qu lukus ini ga qbuci na cyaqung ,mwah qu behuy lga mlaka qu lukus ini ga  qbuci cyaqung qasa la, ana pzit ini ga kwara qbhniq mita lga kya nya squliq ru mgay kwara la.     

還有一種是專門嚇鳥類的器具，族人會用一根樹枝，做成十字形，上頭製成人的頭，橫桿穿上人的衣物，橫桿各二邊做成類似人的手，綁在農耕地中央，或者插在稻子的中央，高度略比小米高，麻雀看到就不會飛來。有的族人也會將一根較細的竹子斜插在農耕地上，竹子末端繫上繩子，綁上人的衣物或是烏鴉的屍體，當風一吹就會飛起來，不管是麻雀或者是其他的鳥類看到了就誤以為是人就自動飛走。

wal suqun kmloh lga taring  mugi trakis ini ga pagay la, san mita qutux qutux ryax. sraral hiya ga skita nha pagay  ini ga trakis, mha ni pagay slaq hiya ga maki sa qmayah rgyax ru ngasal ga twahiq qu 'sa nha kruma qalang  lga pgyan nha qmayah ru si nha say kya mugi, mha ni qwalax lga sraral hiya ga s'agal nha abaw gayaw ini ga abaw sehuy si nha lmuki kya, maki qu yubil ini ga kapa syun nha babaw na pagay la, tkzyay balay lga skutun nha beh tatak la.

收割結束後，就開始曬穀，族人每天都要到山上曬穀與觀察，早期要從稻子或者是小米來區分，若是水稻，離家的路程比較遠，有的部落會直接在農耕地進行曝曬，若下雨族人就拿姑婆芋或芋頭的葉子來覆蓋，一直到有了麻袋或塑膠製的防水袋來覆蓋，等稻穀完全乾燥後，就推放在工寮裡面。

pagay mma hiya ga masoq kmloh lga shlax nha kwara pagay qasa pgyan ru spbu' wagi. pagay ga sbihun nha, qthuy qu ami na pagay mma hiya ga siy nha pgiy qmayah. san smsyuk krryax. kzyay hazi lga yasa squnun mhul qu ska bengan qasa, qani hiya ga mlikuy qu musa mhul. s'utu nha ru tngan qu ami nya, siy bleqiy mtnaq qroyux nya, aki blaq pgyan ma. mugi ga psqaqa nha ru kya sazing bingi babaw nya lga, smohun nha lozi. san kya lmugi pagay mma ru trakis hiya. maki uzi qu qalang ga kmloh pagay mma ga helaw ga smka qba sinhlan nya, trang squ mugi pagay lga qutux qutux sinhlan ga s'utu ru ssyuqun nha smi, mkzyay hazi lga squnun nha ru sqaqa nha mugi lozi si ktay mkzyay hazi lga bhlan nha ru mqwalax lga san nha tmumu ru lmukan nha abaw gayaw .

旱稻收割後，稻穗直接在太陽下曝曬，因旱稻的稻稈較粗，就直接在農耕地上曝曬，而且要天天去翻動，等乾燥一些之後，男子們會再將稻穀一把一把的綁起來，稻稈上的長度要修剪整齊再繼續曬，以方便進行曝曬的工作。有些部落的族人在收割旱稻時，動作快的話，半把就可以繫在一起，在曬稻穀的時候，會將半把半把的稻穗曝曬在太陽下，並且要不斷地上下翻動，待乾燥些就將半把半把的稻穗綁成一綑，再讓稻穗成仰臥狀，等完全乾燥之後，再將一綑一綑稻穗綁在一起。如果下雨的話，族人會拿姑婆葉來覆蓋。

pagay uzi ga blequn nha tluhung kura qsahuy nya qu ami nya siy bleqi pkguw mutu, piyux haziy lga ska na pagay qasa ga mbring ru s'agal nha qutux bengan ami nya kura te kraya syun nha ska babaw pagay tunux nya mukan nya la, ami maki babaw lga s'agal nha abaw sehuy ru mukan nha ana qloxan ga wal siy truy truy qsya nya ru wal si thyuci tehoq kyahu baha hmswa kya bukil na pagay rwa ., blaq kayal lga n-gon nha mkzyay cikay lga. san nha hmlah pgyan lozi siy tehok mkzyay qapoh balay lga hkutun te tatak la. pr'un qu ami nya, wiwal rgyax qu pagay mma ,kruma ga maki qutux  kbhul ntwan uzi,

有時候族人會將稻穗堆在一起，他們會慢慢的將一把一把的稻穗堆疊成圓形狀，莖桿的部分朝向中間，族人稱之為網子，如果數量太多，堆疊的時候中間部分會形成中空，族人就會拿起一把稻穗，莖桿向上，頭部的部分(即指稻穗)放進中空的位置上直接蓋住。莖桿上面再用芋頭葉覆蓋，稻穗就不會淋到雨了，莖桿也不會滲進雨水，因為稻穗有毛，加上稻穗又很結實，所以雨水就會從芋頭葉上直接滑落到地上。等到天氣好了，族人會等乾燥一些了，再散放在農耕地上繼續曝曬，等到完全乾燥才放入工寮裡。族人將莖桿往下壓，推疊的旱稻就像一座一座的高山，雨水就會從上面不停的滑落到地面上。有時小米的產量多，可能就有一百多堆。