Pinsbkan 創生之地

泰雅族 傳統文化

aring sa Pinsbkan kya pira kinbhlan kawas,mhuyaw mciku mqyanux sa ‘bnux Sbayan qu ‘Tayal. maki qutux ryax gmlahuy mkayal Lkmbuta Lkm’ayal Lkmyabuh ma, wah- siy ta klahang qbuli snbil lkotas ta Sbayan krahu qaniy ga,musa psquli wagiq hazi qu ‘rqyas na laqi ta kinbahan la wah! aki hmswa musa ta mtbah mhkangi ’san ta mkzik na balung, mhkangi ‘tukan tnga’ na pazih,aki ta mslabang mhuyaw mqyanux.

   源自創生之地(pinsbkan裂石處），不知過了無數個百年，泰雅族人繁衍遍滿了發祥地Sbayan（斯巴燕）平台。 有一天部落長老聚會商議對策，摩武塔、摩阿彥、摩雅伯對著族人說：如果我們ㄧ直守在祖先發源地這個地方，恐怕我們的後代子孫就要仰天歎息！所以我們必須要再去尋找更廣闊的手鋤之地(耕作地之意)及可穿梭的巨木林區(獵區之意)，以求族人繁衍永續。

nanu yasa qu siy ttuliq Lkmbuta Lkm’ayal Lkmyabuh ma wah, mbiyaq quri Tminan quri Byuqun musa Slamaw Sqoyaw, musa mglahuy hbun Sbuluq,kmzi quri Sqabu,mbiyaq hbun Tqzing hbun Tunan hbun Gogan mt'tu ngungu Sliban ma wah. musa kmzi b`bu Topok, mbiyaq llyung Turu llyung Klesan qu Lkmyabuh hiya mgaw.

   此後，摩武塔、摩阿彥、摩雅伯率領族人勇士啟程探尋新地。翻山越嶺，經過了松嶺(Tminan)、佳陽(Byuqun)，來到梨山(Slamaw)、環山(Sqoyaw)，在hbun Sbuluq(合歡溪與南湖大山溪流匯口)處駐足商議。然後越過思源啞口(quri Sqabu)，下到蘭陽溪上游，往西越過雪山山脈來到塔克金溪(hbun Tqzing)，經秀巒溪(hbun Tunan)、三光溪匯口處(hbun Gogan)，直到豹尾（ngungu Sliban即平原之地今萬華一帶）。 而摩雅伯則率領著另一組人馬往東面，越過蘭陽溪(llyung Mnibu)，翻過南湖大山(quri Topok)來到南澳溪(llyung Klesan)、和平大濁水溪(llyung Minturu)之處。

babaw innwahan nha lga,siy ttuliq Kmbuta mha : ow.. laylaqi, mkyala saku cikay, si ta klahang snbil binkesan ta b’nux Sbayal krahu qaniy ga, musa psquli wagiq qu ‘rqyas na laqi ta kinbahan la wah! aki hmswa musa simuw smksa innwahan myan, mtbah mhkangi ‘san mamu mkzik na balung, ru mhkangi ‘tukan tnga na pazih,aki ta mslabang mhuyaw mqyanux ma wah. ki’a bliqun mspiray m’abi mnglung na Cibula qu ke na Kmbuta, siy syuk kmayal Cibula mha: swa ini kbalay qu knayal su Kmbuta,si ta balay klahang qbuli snbil lkotas ta Sbayan krahu qaniy lwi ga,si sbaqiy sa pshkut hwinuk qu ’rqyas na laqi ta kinbahal la wah. nuway tlamay maku hmuluy ‘rqyas na laqi,hala sami smksa sinlitan lyus na lawi mamuw, hala sami mt’tu atu na agiq! siy kusa Cibula mgaw.

經過了這一次探勘之後，他們回到發源地。有一天，摩武塔召集族人表達他的看法：族人們！如果我們仍然ㄧ直守著斯巴燕平台(Sbayan krahu今仁愛瑞岩一帶)，後代子孫將來必定會束緊腰帶（挨餓之意），所以大家是否可以循著我們先前走過的足跡，去尋找新的獵場(pkzikan balung)及耕作地(tukan tnga pazih)。其中的一位耆老齊布拉(Cibula)為此事輾轉難眠，反覆思考。之後，就對摩武塔說：你的想法非常有道理，如果我們一直守在這發祥地(Sbayan)，我們將來的子孫必定會束緊腰帶注定挨餓！所以我願意試著帶領部份族人，循著你們刀砍的痕跡，直到那山林的盡頭，齊布拉(Cibula)如此的承諾。

si pssyiq Lkmbuta ma wah: nanu yasa nyux mamu baqun,’osa mslabang mqyanux ’rqyas na ’laqi mguwah, nuway ’say simuw smatu psgagay quri Sqabu mguwah. babaw nasa lga, mttuliq Lkmbuta km’ayan lkmyabuh. mtbalung sa turu na Kmbuta qu llaqi, mwah mbiyaq quri na Sqabu,tghyup mhngaw gmlahuy kya.

摩武塔深感欣慰高興的說：很好！你們知道這是為著子孫的未來，希望可以永續擴展繁衍下去，並且永遠見著陽光與清澈的溪水！我會隨行護送你們到思源啞口。 之後，大遷徙的隊伍成群，跟隨著摩武塔、摩阿彥、摩雅伯的腳步，一直到達思源啞口(quri Sqabu)。

zik balay psgagay nha lga, siy blaq ms’urux Lkmbuta mha: anay simuw ssbil qutux mumu na wasil, mumu sinhrgan: “ana simuw musa tgsuqi atu na agiq, mtbuci lmuhuw ginqwangan sbqiy ga, laxiy usa mbbiq na tturu,mkki na qlcing mqiway na pakaw. kya qu glgan wakil na tokal,sthuyay mamu klbu na bahu ga,usa mblaq pggoyaw pinshriqan kya tunux bubu na yaya mamu, laxiy hmut mqyanux. kya qu kkeran mamu na papak,cyux tghuyay mqayat tluqiy na yaya ga, ani sblaq mbing hoku mhuway. musa simuw mkkiy na qlcing,mqiway na pakaw lga,ma simuw yan ali na bzinuq ali na qoyaw qu ’rqyas na ‘laqi mamuw. qutux uziy ga,qutux su qu hinpasan ‘rqyas na laqi ga,ani sblaq zimagal llubak na tbaku ru qhziy,laxiy aniy st’izyal kmtu na kamil. wali ta utux ita squliq,sa l’ana lhani pkzikan liliq na ‘laqi,lhani kkoran hmali na ‘laqi ga,aring mspiray hmali ta ga,inu qu baqun ta rmqroq”. muci smrhuw p’aras mumu na wasil yutas Lkmbuta ma wah.

當要分離之際，摩武塔鄭重的叮嚀泰雅族人：「無論你們去到何處，或各自分別循著溪流而居，切不可背對著背、以木牆隔離、以荊棘圍籬（不再密切往來之意）。如果青年男女到了可以成家年齡之際，應當要謹慎的分別各自母親的奶頭（血脈關係之意），不可亂倫。聽聞誰家有女初長成，應當拄著感恩的杖（央請長者之意）前去提親。倘若你們以木牆隔離，故意以荊棘分隔！如此，後代子孫將來怎能像箭竹筍、麻竹筍般地繁茂興盛呢？另外，將來若有什麼紛爭，要以菸葉、酒杯來和解，切不可懷恨在心無法釋懷。人非聖賢，雖然受到族人所尊崇；捍衛子民者、能言善道之人者。一旦舌頭轉動，難免會犯錯(意即人非聖賢，孰能無過)」。

siy syuk kmayal Cibula mha: “swa ini kbalay qu ke su Kmbuta, kwara pin’aras su mumu qaniy ga,bliqaw myan hmukuy,anay myan sqayat ‘rqyas na llaqi krryax”. muciy ru pgagay kya la. aring kya ru mbiyaq hbun Tqzing hbun Hebung hbun Tunan ru si kayal Kbzikuw mha: “nway saku sm’su qara na tatak sqani kuzing hiya la!” kahul kya mwah mbiyaq hbun Bilaq. si kayal Yawi Pot mha: Cibula nuway saku si pintazil sqaniy ru hala saku hmkangi phng’an maku qara na tatak kuziyng hiya la!”. aring kya ru muwah mbiyaq hbun Gogan,si kayal Bangay Qbuli mha: “hala saku mbiyaq sqaniy, hmkangi phng’an maku qara na tatak kuziyng hiya ay, kya mamu muwah hbun Gagan babaw nya ga,wahiy sami mkal muciy ru pgagay.

齊布拉（Cibula）回答說：「摩武塔你給我們的叮嚀非常有道理。這些訓勉，我們一定會好好的遵守，並永遠流傳給未來的子子孫孫。」之後，就互相道別。於是齊布拉（Cibula）帶領族人翻過山脈，經過塔克金溪、秀巒溪的河流匯口處，再沿著溪流(大嵙崁溪)往下游走，到了玉峰(hbun Bilaq)的河流匯口處。此時，Yawi Pot(人名)就對齊布拉（Cibula）說：「我要在此地插下樑柱，帶著我的孩子們在這裡建立家園。」 繼續往下游來到三光溪的河流交會處(hbun Gogan)，Bangay Qbuli(人名)就留在此處開墾定居，並告訴其他族人說：「以後如果你們來到Gogan(三光)時，隨時歡迎你們到我處探望。」

aring kya phquyaw ru mbiyaq mwah hbun Ryuhing, siy kayal Syat Sita mha: “hala saku mbiyaq sqaniy kuziyng hiya la wah. aring kya loziy mbiyaq squ hbun Kobu,kmayal Tanga Newal ru Butu Talung mha: “nuway sami pintazil sqaniy ru hala sami mt’tu ‘bnux Ginagal, mhkangi phng’an myan qara na tatak sminan hiya”. muci ru pgagay kya. aring kya mbiyaq mwah hbun Qlahan, siy kayal Mqala muciy: “hala saku mbiyaq sqaniy ru pt’tu saku ‘bnux Zihing,mhkangi phng’an maku qara na tatak”. si kayal uziy Kayal Watan mha: “hala saku ‘bnux Rahu pt’tu saku te Qramay kuzing hiya”. si kayal uziy Yawi Puna mha: “pkzi saku quri Lupi, pbiyaq saku hbun Mangan hbun Ttzyu hbun Skoyay, pt’tu saku hbun cyux Mstng’tung qasa. kya mamu smoya pali mkyawan phimuq tapung, mwah simuw pswahiy na tuba ga,bleqaw simuw mnaga”. muci qmuzi ke Yawi Puna mgaw. nanu yasa sa pi, cyux mbkuw llyung Mequyup qu uyuk nqu Yawi Puna hiya mgaw.

翻下山坡到西布喬溪(hbun Ryuhing)（今雪霧鬧）的河流交會處，Syat Sita(人名)就帶著另ㄧ群族人留在該處，並尋找山腰較平坦之地開闢家園。 又繼續往下游，來到高坡溪(hbun Kobu)的匯流處，Batu Talung (人名)與Tanga Newal(人名)說，要帶著族人尋找平坦之地拓墾家園(今高坡、斷匯山上的平緩地b’nux Nagal)。繼續往下游，到了義興溪(hbun Qlahan)附近，Mqala(人名)沿著義興溪的源頭往上游走到Gihing(今義興部落)的平緩地開墾。 而Kayal Watan (人名)則沿著另ㄧ溪流宇內溪往溪流源頭處，在宇內(‘bnux Rahu)上宇內(Qramay)建立部落(今小烏來ㄧ帶)。 而其中有個一族人Yawi Puna則帶著一群人，翻過盧平山(quri Lupi)然後下達南勢溪(llyung Mequyup)上游福山(Mangan)拓墾，並沿著南勢溪而下經過hbun Ttzyu’ (下盆)、hbun Skoyay(信賢)、 hbun mstng’tung(烏來溫泉)，建立了今天台北烏來ㄧ帶的各部落。而且留言給其他族人說：「如果你們想到要吃魚，或以魚籐捕魚，歡迎你們來此，我們會好好的接待你們。」如今Yawi Puna的子孫遍滿了南勢溪(llyung Mequyup)上游沿岸而居。

kahul kya mbiyaq hbun Squmi.lga, si kayal Mknguhuw Mkakay mgwah: “hala sami mt’tu hbun Quruw, prhgay myan muya lwax qparung hbun Squmi qaniy, musa wiwal tayux na ‘laqi” ma wah. kahul kya ru mbiyaq hbun Ngusan lga,si kayal Puqing mha: “nway saku pintazil sqaniy kuziyng hiya la,hala saku mt’tu qwang Ksunu ” ma wah. kahul kya mwah mbiyaq hbun M’apung, si kayal qu Kwatan muciy: “nway saku sm’su qara na tatak sqaniy ru hala saku mt’tu qwang Qoyaw uziy” ma wah.

其他族人繼續沿著大漢溪往下游走，來到了霞雲溪(合流)匯口處(hbun Qumi)，Mknguhuw(人名)與Mkakay(人名)就領著族人沿著溪流到庫志溪上游(hbun Quruw)拓墾，並說要在hbun Qumi（今羅浮一帶）種植杉木，告訴其他人說：這地方將來可作為子孫的聚集之地。 到了奎輝溪(hbun Ngusan)，Puqing(人名)就自願帶著族人沿著溪流往上游開墾，直到河流的源頭嘎色鬧(Ksunu)。 繼續往下游走到了高遶溪(hbun M’apung)，Kwatan(人名)帶著族人沿溪流而上，直到溪的源頭Qoyaw(高繞)拓墾建立家園。

kahul kya mwah tehuk hkuy Bilus,san kasa lga,cyux mshiluq te kyahu. si kayal Cibula mha: “laylaqi, nyux ta sgsobih kahul suruw bsilung la wah!” nanu yasa qu mbzinah mwah tehuk Tunux Qara, kmayal Cibula mha: “nuway saku sm’su qara na tatak sqaniy kuziyng hiya la! Besu Naway, isu hiya ga, intazil hbun Qolu ru pssyaw qus na miquy, usa kmyaya kya nanak, musa su mrhriq ga, ’say tehuk mita hbun Bngciq uziy”.  muciy Cibula ru pgagay kya la.

之後，齊布拉(Cibula)繼續帶著部分族人繞過hkuy Bilus（今石門水庫處），看到下游遠處有炊煙(表示已有人居住)。齊布拉(Cibula)即對族人說：「我們已接近了外族之人」於是轉回來到了tunux Qara（今長興 溪流分叉之處），齊布拉(Cibula)說：我就在這裡插上樑柱而居，Besu Naway你越過Qolu溪（今阿姆坪ㄧ帶），沿著蘆葦草邊自行去探查，或直達hbun Bngciq大豹溪處(今三峽雙溪 大板根一帶)。齊布拉（Cibula）如此交代之後，就此分手。』

nanu yaqani qu sinubil hahumali binukesan ta sraral, pinqsugan binunkis ta raral mamutusuwe. wali ta yaqani nanak kwara qu qinasugan llyung ita Tayal ga, kiya maki nanak sinbilan na qutux llyung qasa, nuway mucing sasuqani lubuw na mByacing maku.  

弟兄姊妹啊，這是過去我們的祖先所留下來，關於祖先遷徙的話。關於泰雅族分布的各流域，並非僅如此，各流域各有他們祖先流傳下來的話語，我(mByacing)的歌就到此為止。

nanu qu san n ha lmuhuw mqwas pi ? lmuhuw qutux ke qani ga zihung na ke. quleh prkyas mkura qwan g gong lmuhuw sa kmayal. kneril psaqis lukus ga magal rom lmuhuw wayay san kmayal uziy.

lmuhuw kmayal muci y ga iyat ke n a mpcisal ta mkaya l ’law na ke. lmuhuw kmayal qani ga ke n a bbnkis ka nyux musa smpung kbalay zywaw. m rkyas ga ini nha baqi mung. m ze ’a su na kya qu cyux glgan wakil token ga. wakil token qani ga laqi mlikuy muci y imi nya. bahahmswa tokan qani ga qaya na laqi mlikuy. M panga token musa rgyax qyunam s’agal nha qaya na mliluy smlalu qu laqi mlikuy. lmuhuw mqwas qani ga ini hmci mqwas.n anu si ga musa smatu mumu na p ala .mcisal mplaw maniq mnbuw qwaw lga lmuhuw mqwas qu bnkis. l pyung ka nyux mwah smatu mumu na p ala nha qu qsu mqwas.tringun nya bnengan hoku na lpyung tekuk mtumaw qu zywaw.smyuk mqwas qu bnkis na cinngasal.siy nya glgiy mqwa s qwas na lpyung.kya su minpira nanu mqwas siy psinska bengi mqwas. t bngan nha mqwas kwara zywaw qasa lga. mkayal loziy qu bnkis muci y nway ta tmalam msgamil hmali na bnkis ta mrhuw raral.nanu yasa qu s’taring nha b’nux sbayan mqw as wal muci nanu mbiyaq hb un ima lalu na squliq spqwas kwara.qwas qani hiya ga iyat kinqeri na zywaw.scbaq nha laqi kinbahan. kya qu s’aki inlungan qu laqi mrkyas ga.mqwas qu bnkis ga mtama beh bnkis cinpapak mung.qutux kawas cyugal kawas m agal kawas pinnongan nya lga baq mqwas la ini ga smi qwaw ru spl a wa nya qu bnkis mnbuw qwaw mqwas qu bnkis pongan nya mqbaq.muci sqani mqbaq pucing nya lga baq mqwas la. minnanu na squliq galan mrhuw na qalang na Tayal pi ?minkahul minnanu na squliq galan mrhuw na qalang na Tayal pi ?minkahul squ baq lmuhuw kmal lmuhuw mqwas ini hmut kmal yan qani na ssqu baq lmuhuw kmal lmuhuw mqwas ini hmut kmal yan qani na squliq quliq syan nha inlungan galan nha mrhuw.syan nha inlungan galan nha mrhuw. ini kiyan nqu kinbahaini kiyan nqu kinbahan ta misuw qani ka gaga na sengn ta misuw qani ka gaga na sengkyo siy ga kyo siy ga hmiriq su btzyux. hmiriq su btzyux. iiyat yasa nanak iringayat yasa nanak iringann hmiriq gaga pinssyan hmiriq gaga pinssyan inlungan inlungan gaga na ita Tayalgaga na ita Tayal. kah. kahul sa seng kyo ana mtswe lga memaw msparis ul sa seng kyo ana mtswe lga memaw msparis msyaqeh.msyaqeh. kkwara laqiy na Tayal sbnahay ta mita gaga na bnkiswara laqiy na Tayal sbnahay ta mita gaga na bnkis ta sraral.ta sraral.

什麼是泰雅古調什麼是泰雅古調??古調的內容涵意是很深奧的﹐古調的內容涵意是很深奧的﹐lmuhuwlmuhuw「穿梭「穿梭註註11」就像魚總是朝著溪流頭往上游一樣﹐婦女要縫補衣服需要穿針」就像魚總是朝著溪流頭往上游一樣﹐婦女要縫補衣服需要穿針引線﹐穿梭這個動作泰雅語引線﹐穿梭這個動作泰雅語叫做叫做lmuhuwlmuhuw。。llmuhumuhuww「古調註「古調註22」這詞彙」這詞彙用在古調專有的名稱時﹐並不是像平常對話使用時那樣簡單﹐好比用在古調專有的名稱時﹐並不是像平常對話使用時那樣簡單﹐好比lmuhuw kmayalmuhuw kmayall「穿梭「穿梭 講述直譯」這一句話是指耆老在解決事情時所講述直譯」這一句話是指耆老在解決事情時所說的內容﹐一般年輕人是聽不懂的﹐例如內容的「家有說的內容﹐一般年輕人是聽不懂的﹐例如內容的「家有wakil tokanwakil tokan（肩帶（肩帶 網袋）者」這網袋肩袋網袋）者」這網袋肩袋指的是男孩的意思﹐因為網袋是男孩指的是男孩的意思﹐因為網袋是男孩專用的背帶﹐背著網帶上山打專用的背帶﹐背著網帶上山打獵﹐以男人專用的器具獵﹐以男人專用的器具wakil tokanwakil tokan來來稱呼男孩稱呼男孩的一個名詞的一個名詞﹐﹐至於至於lmuhuw mqwaslmuhuw mqwas「穿梭「穿梭 吟唱註吟唱註33」古調吟」古調吟唱﹐古調這部分並不是可以隨意唱的﹐多半是在唱﹐古調這部分並不是可以隨意唱的﹐多半是在去送去送mumu na palmumu na palaa「麻布結註「麻布結註33」」女兒嫁人的場合﹐當與親家吃飯聊天喝酒之際﹐一向女兒嫁人的場合﹐當與親家吃飯聊天喝酒之際﹐一向是以來者為貴賓﹐也就是女方家的長者首先發難吟唱（古調）﹐通常是以來者為貴賓﹐也就是女方家的長者首先發難吟唱（古調）﹐通常它會從它會從bnengan hokbnengan hokuu「持杖者註「持杖者註44」」求婚過程開始一直唱到婚姻的事求婚過程開始一直唱到婚姻的事情圓滿。而男情圓滿。而男方家回應的時候也會照著女方家吟唱的內容回應﹐一來方家回應的時候也會照著女方家吟唱的內容回應﹐一來一回一直唱到深夜﹐它們會將整個事情的內容唱到滿意為止。之後才一回一直唱到深夜﹐它們會將整個事情的內容唱到滿意為止。之後才會試圖去探索祖會試圖去探索祖先留下的口述歷史先留下的口述歷史msgamil mqwasmsgamil mqwas「尋根「尋根 吟唱」從吟唱」從b’nux sbayab’nux sbayann「斯巴燕註「斯巴燕註55」平台開始一直到祖先遷徙經過了哪些」平台開始一直到祖先遷徙經過了哪些Hbu hbunn「溪流匯合處註「溪流匯合處註66」哪些祖先的名字都要唱出來﹐這些」哪些祖先的名字都要唱出來﹐這些吟吟唱得內唱得內容非常重要是必須要傳達給下一代知道的容非常重要是必須要傳達給下一代知道的。

如果有心要學習的。如果有心要學習的青青年當年當長者吟唱的時候﹐它會坐在旁邊用心的聽﹐一年三年五年的用心學習長者吟唱的時候﹐它會坐在旁邊用心的聽﹐一年三年五年的用心學習自然它就會唱了﹐或者會特別為長者釀酒﹐不實的請他來喝酒並指導自然它就會唱了﹐或者會特別為長者釀酒﹐不實的請他來喝酒並指導如何吟唱古調﹐這樣積極的學習最後就會唱了。如何吟唱古調﹐這樣積極的學習最後就會唱了。什麼樣的人才會是部落領袖什麼樣的人才會是部落領袖??必備的條件是會必備的條件是會lmuhuw kmayallmuhuw kmayal 會會lmuhuw lmuhuw mqwas mqwas 不輕浮﹑不亂說不輕浮﹑不亂說話﹑具智慧﹐像這樣的人會受族人話﹑具智慧﹐像這樣的人會受族人的尊敬﹐並被推崇為領袖。不像現在的選舉文化需要花大把的鈔票﹐的尊敬﹐並被推崇為領袖。不像現在的選舉文化需要花大把的鈔票﹐不但如此也會破壞彼此的感情﹐過去原來照著祖先流傳的規範生活的不但如此也會破壞彼此的感情﹐過去原來照著祖先流傳的規範生活的泰雅族人﹐因為現今的選舉文化甚至連兄弟姐妹也會互相仇敵﹐泰雅泰雅族人﹐因為現今的選舉文化甚至連兄弟姐妹也會互相仇敵﹐泰雅族人啊族人啊!!該回顧祖先過去的典範了。該回顧祖先過去的典範了。