跳至內容

qalang Sqoyaw/ 環山部落

Minkahul squw Wikipidia

mwani misuw qalang ru cyux te inu 部落概況與位置

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

qalang Sqoyaw maki kya pucing skura byaqan wagi ro skura hrhul cqa rgyax B'bu Mlalin, mtama kya rgyax Pinyen skura byaqan wagi ro skura hrhul, skura byaqan wagi ga ksobih ki bawiq llyung Tmali na hbun llyung Sqeran ro llyung Qyawan. skura htgan wagi qalang naha ga maki qara ryaniq Girang nqa ryaniq Pepuhenkwan hnasun nya. qalang qani ga cbalay tyaba na qalang maki ryaniq qani. skahul qalang Sqoyaw gmlux ryaniq skura kya hrhul ga baq thehok qalang Slamaw, ro skura kya t’ltu lga baq tehok qmayah Uring.

環山部落位於南湖北山西南稜的末端,坐落於平岩山西南麓,西臨大甲溪上游的司界蘭溪與七家灣溪交匯處。部落東側有北部橫貫公路宜蘭支線通過,為該公路沿線最大的部落。從環山順著公路向南可抵達梨山,向北則可通往武陵農場。

sinllwan lalu qalang 地名由來

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

lalu qalang Sqoyaw qani ga maki saying pinqyuwan, te qutux ga maki ryax klhangan Ipun ga san naha Sqoyaw qa cquliq Ipun, imi nya ga “pqasan na ryaniq”, te saying ga lalu Sqoyaw qani imi nya ga piyux rruma ma.

環山部落地名來源有二說,第一為在日治時期,日本人稱這裡為「Sqoyaw」,意指「歡樂小街」,第二為Sqoyaw其名為竹林繁茂之意。

pinqzyuwan qalang 部落遷徙

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

pinqyuwan maha puqing mrhow naha ga knahul Pinsbkan qalang Mstbwan.

相傳其祖先居住於Pinsbkan(今南投縣仁愛鄉發祥村)。

tayal ka nyux qalang Sqoyaw misuw qaniy 人口概況

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

qalang Sqoyaw magan kbhul mqesu pgan magan qabax cquliq naha, ro hbku ski mpux payat kawas na laqi mrkyas ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki akya mpux mtuyu cquliq nya, ro mpux magan mpux magan kawas na klokah hayi na cquliq ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki miman magan cquliq nya, ro miman magan kawas na yutas yaki, qutux kbhul qabax cquliq ga maki mpusal qesu cquliq nya. ro tayux kahul cqenu minrok naha hiya ga, cquliq Tayal qutux kbhul qabax cquliq ga maki mqesu pgan qutux cquliq nya, ro binah lga cquliq binah minrok la.

環山部落總人口為595人,其中0至14歲的兒童占15.63%,15至54歲的中壯年人口占54.63%,而55歲以上的老年人口占29.74%。依族群來看,泰雅族群占91.43 %。

qalang Sqoyaw hiya ga snhyan naha utux Tayal, ro maki gaga cmyus uyi. snhe naha maha baq maray mblaq na qnxan ro kmloh, mwani ga maki cikay cquliq musa Tensinkyo ini ga Kiristo kyokay, maki uyi cquliq snhe utux Kahat.

環山部落主要信仰傳統的泰雅族神靈,並進行相應的祭祀儀式。部落成員深信神靈的庇佑能帶來豐收和平安,目前也有些許族人會去天主教會或是基督教會,也有一些族人在佛教。

cpiyang yaw tnpila: qalang Sqoyaw hiya cpyanga mrwa kblay qeqaya ini ga mqupah, maki uyi cquliq nyan mawah bbesan, ro pinqumah hiya ga ana ocya, pagay, ro bway qhoniq, kbalay na qeqaya hiya ga, ana patas qhoniq, tminun na ruma, binah lga wal heci mtiyaw ini ga mqwas la.

主要經濟活動:環山部落主要從事農業和手工藝品製作,也有居民從事商店,農產品包括茶葉、稻米、蔬菜和水果,手工藝品則包括木雕、竹編等,其餘大部分皆在外地工作、讀書。

gmlux glgan: skahul aki Lutung gmlux basu ro skura qalang Slamaw, pbiyaq cqa qalang Sqoyaw.

搭車:自羅東車站搭乘國光客運往梨山班車,於環山站下。

qmuyit glgan: pbiyaq byaqan qara ryaniq Girang ski Tayhuk, ro mc’ubuy ryaniq Syentaw 192 ro ryaniq Sengtaw 9 ski Girang, skura glax ryaniq sengtaw 7, ro si shoyu musa lro tehok su la.

開車:下北宜高宜蘭交流道,接192縣道、9號省道至宜蘭,右轉7號省道、7甲省道可抵。

ki’an pklahang binheci 文化健康站

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

qalang Sqoyaw hiya ga baha hmcwa khmay ciyan cquliq naha la, mica qa knalay naha ki’an pklahang bnheci naha, ro sobih na qalang Slamaw hiya ga maki mblaq na psbaqan ro byoing phgup. pincrux uyi pqwasan biru ro byoing, musa mkrax kinmxan cquliq ro psbaq llaqi.

環山部落居民因人口很多,所以建設文健站,梨山擁有完善的教育和醫療設施。部落設有小學和醫療診所,為部落成員提供基本的教育和醫療服務。

qalang Sqoyaw qani ga qalang Tayal, kruma cquliq naha kmayal ke Tayal uyi, ksobih kawas mwani ga nyan kblay yaw na qalang qa naha, us ga cipak hayi kblay yaw na cyunga, baha hmcwa cyunga ga uka cquliq musa qmuyiy ke Tayal ro mwani lga m_ngyut mnukil qabax bnheci naha la, mica qa uka uyi cquliq snibil gaga Tayal la.

環山部落現為泰雅族原住民的部落,部落族人部分使用族語溝通,近幾年依舊有辦理部落內部活動,但傳統文化活動較少,因過去無傳承及耆老逐漸流逝,泰雅文化也隨之消逝。

cipak kinbaqan na gaga 文化小知識

[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]

以下為訪談Payas Temu耆老內容 :

(singa ga maki nanu gaga ita ’Tayal), te singa maki nanu ay siliq siliq (siliq ga?) siliq ga… (baqun mu, qbhniq ca?) aw, ro baq phngiyang cyux nya qwas nya ay, smayu ini hmci, (musa ta qmalup ga mita siliq ga?) aw ay (han…ro kayal cikay sraral ga iyat maki uyi mspi), mspi mspi imi nya. srma srma ga yaqih ga yaqih ga blaq ga blaq spi, (han. ro cyunga ga nanu ke’ lalu Tayal qeqaya qani) ikus, (ikus ga?) cinun tokan ga cinun tokan ga        (ro qani ga nanu lalu tayal nya) nuka. nuka ga (son nanu kbalay nuka qani kahul nanu k’man?) k’man kgiy ga kgiy. (han) kgi ga nya qa qbaq ga (ro maki lalu qani?) ikus (ikus uyi ga?) cinun wakil, (cinun wakil ga ini ptnaq saying ni?) ini hayi tminun tokan hiya. (han ro qani ga?) wakil, (tminun wakil ga?) aw han baqun mu la.

以前我們泰雅族有什麼傳統規範,在以前有什麼呢,希利克鳥 (占卜鳥) 希利克鳥嗎? 占卜鳥啊…我知道。那個鳥嗎? 對是的然後會發出聲音,牠有自己的聲調,如果聽起來像罵人,就不能隨便去,我們去狩獵時會占卜鳥嗎? 對啊,了解…那請您分享一下以前不是也有夢占嗎? 夢mspi夢的意思,如果一直夢到不好的就是壞兆頭,如果夢境是好的就是好兆頭,了解。那以前這個物品要怎麼用泰雅語說,梭,梭嗎?編織男用背負網袋的編織男用背負網袋的嗎?那這個東西泰雅語怎麼說,苧麻線。苧麻線嗎?這個苧麻線要怎麼製作?從哪個植物?植物苧麻嗎?對苧麻了解,苧麻來的,他們自己會用。那這個叫做什麼? 梭這個也叫做梭?這是製作女用頭負揹帶,製作女用頭負揹帶的嗎?這兩種不一樣嗎?不太ㄧ樣,另外一個是製作男生的,了解。那這個呢?女用頭負揹帶的,製作女用頭負揹帶的嗎,對。了解,好。

(ro cyunga ga maki nanu iro nya qani? maki lalu Tayal? plquy ga?) plquy mtalah mqalux, (han.) maki uyi, (ro sraral ga maki nanu tminun ga maki nanu gaga tminun ga maki gaga nya?) ungat ay mlikuy ga cyux nanaq mlikuy kreril ini tring qeqaya mlikuy kneril ya (han mlikuy ga) ini tring qeqaya naha    , katun ta bzyok musa ta mlata (ro qani ga nanu lalu Tayal qani?) k’ga, k’ga (k’ga ga?) aw (han, syun nanu qani?)

syan ni nagaw, ana hmut mnagaw qani, musa ta rgyax, mamu ta nasi ro nanu (cyunga ga maki la?) (maki qani la?) uka tminun lru (baq su tminun uyi?) baq ku ay tokan ru wakil ru kari, kari ikaw hiya kari krahu ga cyux kya pi hiya (han piyux uyi qaya haw) kbalay qutux (han… nanu qani?) k’ga k’ga qani ga (pisa ryax? kbalay qutux qani ga aki pisa ryax? ika gek?) irang ingat balay.

(那以前這個有哪些顏色嗎?有泰雅語嗎?白色嗎?) 有白色,有紅色、黑色,(了解) 什麼顏色都有。(那以前有什麼編織的,關於編織的規範,編織有規範嗎?) 沒有,只有男生有,女生不能觸碰男生的工具武器,(了解男生嗎)不能觸碰他們的工具武器,要不然會去打獵會被山豬咬,(那這個泰雅語叫做什麼?) (叫做k’ga嗎?) 對(了解,這個是要置放什麼東西?) 放物品的,這個放什麼都可以,我們去山上,我們採李子或者其它 (以前就有了嗎?)(就有這個物品了嗎?)現在已經沒有在編織了啊(你也會編織這個嗎?)我會啊,男用背負揹帶、女用頭負揹帶還有網袋,這是小的網袋,還有大的網袋,這邊有大的啊,(了解這樣有很多東西餒)製作ㄧ個這個了解…這是什麼?也是種網袋,這是其中一種網袋,(要多久時間?)(製作ㄧ個這個大約要多少時間?一個月嗎?)不用一個禮拜。

nwah qmayah cikay ro wal mro cikay, musa qmayah laro wahan mu mrwa cikay (ro pquyu cikay yaw su singa, qnxan su singa ga, maki qalang Slamaw qani) Gipun maki Gipun na ro sening ku balay na zyu go say ga sanka ku sening tayal la(htgan su sqani) qalang Kyahu musa mshzi sqani ro laqi cya Kyahu (Kyahu uyi ga? han, maki lalu ca?) Slamaw, (Slamaw ga ro hani ga Slamaw uyi?) aw ru(singa ga lalu Slamaw ga Raka ga?) Raka Raka ga Hasisyo (hasisyo ga?) lalu nya.

去旱田一下然後製作一下,然後從旱田回家之後我也來製作一下,(那請您分享一下您以前的故事,你以前的生活,在梨山部落這邊)以前日本還在的時候,我還很年輕,九、十歲而已,我就去參加日本青年團 (你出生在這邊嗎?)本來在下部落(已被德基水庫淹沒之舊部落)搬來這邊,我小時候在舊部落(你也住過舊部落嗎? 了解,舊部落有名字嗎?) Slamaw (Slamaw嗎? 那這邊也叫做Slamaw?)是的(以前梨山部落的舊名稱叫做Raka嗎?)是的,Haka是指派出所那邊,(派出所那邊嗎?)是指那邊的名字。

我們都是吃地瓜, 芋頭, (cehuy ga?) sehuy ga 芋頭ga ro 地瓜, (ro maki rgyax ga maki nanu k’man thuyay maniq?) 我們都是吃地瓜、芋頭 (芋頭嗎?) 芋頭啊芋頭還有地瓜,(那在山上有什麼野菜可以吃?)

k’man ga yahux niqun ta ro, (yahux ga maki yahux tumaw ro?) yahux tumaw, yahux balay 兩種,  野菜的話我們會吃山萵苣,(yahux有哪些種類呢?) yahux tumaw, yahux balay 兩種

(maki yahux Tayal?) yahux Tayal ga, uya yahux Tayal ga 比較tyaba qaca ya, yahux tumaw ga 圓圓的, 三種ro   (有yahux Tayal嗎?) 有yahux Tayal阿,那個比較大,yahux tumaw 的話圓圓的,總共有三種

ro qutux kinlbang son naha ga, hlbang qutux loyi tyaba loyi ga, tyugan qa niqun Tayal yahux ga.    一個他們說很寬,一個很大又很寬,我們泰雅族會吃三種yahux

(cyunga garing su mwah cani ga, nyan pnciriq ki binah qalang, qalang Skikun?)  (你從以前來到這裡時,四季部落有跟其他部落發生衝突過嗎?)

pnciriq ga mtucing ga mtucing nanaq ro, (han nanaq cquliq ki cquliq ga?) uya ga, cquliq cquliq ita nanaq mtucing,        起衝突就只有自己社內起衝突,(哦~只有人跟人嗎?) 對阿,只有我們自己人跟人打架

(iyat qabax qalang ro?) iyat, 如果說maki 親戚su maki 親戚mu ga, mwah prax uyi, mroq maha cqani ro,  (不是所有部落的族人都一起嗎?) 沒有,如果說你有親戚,我有親戚,也會來幫忙,就是這樣

(han, ro cyunga ga mulu cimu inu pila?) uka pila ga, (uka pila cyunga?) uka pila, ini cami qbaq maniq nanu ay, (好,那你們以前去哪裡賺錢?) 以前沒有錢啊,(以前沒有錢?) 沒有錢,我們什麼都沒有辦法吃餒

ana syam ini cami qbaq maniq, uka niqun nanu la likuy baq musa ciriq qolit ru, qolit ga, 就算是肉我們都沒辦法吃,沒有什麼吃的,男人會去抓老鼠,老鼠啊

(qolit baqun mu.) uya, si lux rangay ga, qolit qaca ya, musa smi tquting ga ciriq yapit ro ciriq nanu qhniq nanu ga,  (我知道老鼠) 對,直接用捕腳式陷阱抓那個老鼠啊,然後會去放那個抓鳥的陷阱,去抓飛鼠或者是各種鳥類

qaca niqun myan, (cyunga maki rgyax maki tnngarux ku?) 很多啊 (piyux ga?) tngarux, 山豬, 山羊,山羌  那個就是我們吃的,(以前在山上有熊嗎?) 很多啊 (很多喔?) 有熊、山豬、山羌、山羊

maki qabax, 猴子ga, qaca niqun myan ro. 什麼都有,猴子阿,那個我們會拿來吃。