rqyas yaki maku
rqyas yaki maku. 外婆的臉
[smr’zyut miru’ | Smr’zyut miru’ Yuensma’]trang saku laqi cikuy lga, smoya ku balay mluw k’aki maku, Yobaw Longu lalu nya ru cyux ptasan qu rqyas nya. blaq balay inlungan nya ru ini nbah hopa qu hngzyang kmal uzi. kruma ini sami baqi kmal lga, hopa cikay hngzyang nya ru cyux siy tnaq lmuhuw kmal mha, ”swa simu ini baqi kmal pi?” kyalun ku muwah ngasal Amuy kira. yasa simu nya sm’ang. baqun kira ru cyux nya tongan kmal mha, “ swa simu tnaq nanu ga, cyux siy nun nun kmal nanak.”
我小時候最喜歡待在外婆身邊，她叫做Yobaw Longu，她的臉上有紋面。她的個性很好也總是輕聲細語。當偶爾我們聽不懂她在說甚麼的時候，她才會稍微大聲地說話，在說話時彷彿有音調一樣的說:「為甚麼你們不知道我在說甚麼呢？」告訴我她等一下要去Amuy(Yobaw之女，口述者的媽媽)家。她這樣罵我們。她又說:「為甚麼你們都一樣，總是一直像在碎碎念的講話。」。
mtswe yaya maku ga, mpitu kwara nha. zmagal mlikuy ru sazing kneril. mnaki qu Pyaway raral ha ru muwah mluw yaya maku yome qu qalang Tuba kwara, ru tngasal sobeh yaya maku maki kwara mama ru yutas yaki mu. hopa balay rhzyal ki’an nha.pongan mu pqzyu na qbsuyan maku mha. rhzyal qani mga.bniq na yutas nya yaba maku ma.yasa ’san sami.
媽媽的兄弟姊妹一共有七位，五男二女。從前都住在Pyaway(現桃園市復興區比亞外部落)，媽媽結婚後大家都跟隨她移往Tuba(現桃園市復興區基國派部落)住，而且我的舅舅、外公、外婆都住在媽媽的附近。他們居住在一片很大的土地上。我曾聽過我的哥哥說過，這一片土地是祖父的父親所給予的，才使我們能居住在這裡。
blaq balay qsliq ku gmluw hiya mqyanux. kneril balay yaki i Yobaw hiya. baha hmswa qnzyat balay mtzyaw zyaw ngasal. qutux qutux ryax ga, mzibuq balay mtuliq ru ’san na pnahu puniq hka’ ru musa qmihuy ngahi ru abaw ngahi. wahan nya tmahuk ru s’an na uzyuk bzyok ru kwara ngta’ ru gacyo uzi. suqun nya kwara zyaw na ngasal lga, tehuk qu babaw kinryaxan la. ini tgayaw ana cikay ru musa smsum qu qeqaya na tminun.ktan maku ga, siy giroh mtama rhzyal, cyux smyuw qu wayay nuka nya ru mcira wayay nya. ana ga, cyux saku nya quriq mita uzi ki.
我跟著她總是生活無虞，她是一位傳統的泰雅族女生。因為她非常勤勞的處理家務，每一天，她都很早起床到灶生火(準備煮飯)，去挖地瓜及地瓜葉。煮好後她又去餵小豬和所有的雞、鵝。家務忙到一個段落後，上午的時間也差不多過去了。沒有休息多久她又去拿織布的工具，我看到她席地而坐，在捻苧麻線和集線。可是我都是偷偷的在看她呦！
minxal ryax nasa, trang zmagal kawas maku, musa ku mluw yaki ru yaya mnwah sami mluw toraq thoki kbalay ocya, twahyaq balay rgyax qasa.maki qalang Bnka ru sqlyan nasa ga kmyut ocya kwara kneril kmukan kwara maki kya ru nanak yaki ru yaya maku tayal.mtzyaw kwara qlyan ru tehuk lhngan lga, msli tatak kwara.m’abi kya kwara.maki qutux ryax yaki maku ga, mhmut balay ru psazyux qu yaki kmukan ktan lga, cyux nyu tnuxun qu yaki kmukan qasa. mnkux balay inlungan yaya maku musa qmroq, baha hmswa ini nbah sm’ang squliq qu yaki maku yasa pqutan thoki mha, ”nanu cyux simu tringan qani ga?” smyuk qu yaki maku mha, ”yaqeh balay nqwaq nha kwara, si giway mqeri Tayal ru psyaqan nha qu rqyas maku ha ku ini tbuki cikay lpi?iwal nya mnguciq ta Tayal.”
過了一陣子，當我五歲時，我開始跟著她還有媽媽去找老闆製茶，那裡離我們住的地方非常遠。採茶的地方在台北，天剛剛亮時，部落所有的女生(漢人)還有我跟外婆、媽媽就要準備出發採茶了。從早到晚我們都聚集在工寮工作，也在那裡小憩。有一天我的外婆看到有一個人態度隨便和不知羞恥，她就跟人家發生爭執。我的媽媽(聽到消息後)十分擔憂，便趕緊去了解情況，原來是因為那個人謾罵她，老闆說：「你們為何事而吵架?」我的外婆對老闆說：「他們的嘴巴不好，一直揶揄原住民和嘲笑我的臉。為什麼不修理他？把我們原住民當作傻瓜。」
yaqeh balay ktan mha, nanu yasa ini ku soya musa te tanux, cqryal saku nha. syukun maku kmal yaki mu mha, ”aki hasu ptasan rqyas su pi?” tuliq ku ru musa tmring rqyas nya ru kyalun ku mha, ”ini xal rqyas su?” kmal yaki mu mha, ”ay!mxal balay ki.” mnkux inlungan maku mung ru musa ku magal iyu ru aki ku syun rqyas nya ru cyux ku nya psyaqan mha, ”ay!ay!laqi qani nogun misu, ana ga, trang ku mkrakis mopuw msyaw kawas lga, ptasan rqyas mu la.” ngungu balay ru musa ku mlqing te suruw ngasal maku. te cyugal ryax lga, muzyay balay ktu maku ru aki musa quriq magal cikay ngahi te ngasal ru hnglan saku yaba ru qsuyan maku mlikuy. yasa qu ptasan rqyas maku la.pqutan maku lozi yaki mha, ”ini xal pi? ha ini kxal lpi?” smyuk qu yaki.trang ku ptasan ga siy ku lqing sakaw ini thoyay htuw tanux. b’ba’ kwara rqyas maku ana tuqi ini baqi mita la.siy nbuw ayang ru qsya. ini baqi kmat g’nux maku uzi.tehuk qutux byacing maki ku sakaw. baha hmswa kmal qu bnkis mha, “ taring ptasan mga, ini pkita squliq qu rqyas ta.ana ngasal uzi, siy kaki sakaw nanak .”psaniq son nha gaga ta ita Tayal.talagay muci inlungan ku mnglung nanak.
他們都說我的臉看起來很醜，所以我討厭出門，我不想被取笑。我又問我的外婆:「那妳為甚麼要在臉上紋面?」我邊問邊起身去撫摸她的臉頰，我又對她說:「妳的臉不會痛嗎?」她回答我:「唉！非常痛。」我聽了內心非常的擔憂趕快去拿藥想要幫她擦藥，她笑著對我講:「哎呀！哎呀！這個已經過去很久了，從我十歲左右的時候，我就有紋面了。」那一陣子我很害怕，我都躲在房間裡。到了第三天，我的肚子實在餓得受不了了，我很想去偷拿一些地瓜和看看我的爸爸及兄長們。我又問我的外婆:「紋面的時候會痛嗎?」她回答我，當我紋面時我一直跑到床底下去躲起來不願意出來外面。我的臉全部都腫起來，腫到我都看不清楚腳下的路了。我一直喝湯還有水，但其實我也不知道我口中在咀嚼甚麼食物。我在房間整整待了一個月，因為長輩對我說：「當妳剛開始紋面時，先不能給其他人看到妳的臉。在家的時候，也只能待在房間裡。」這就是我們泰雅族的傳統規範與禁忌，讓我心中感到一陣驚訝。
kmal lozi qu yaki maku mha, ”ita kneril na Tayal raral hya ga, t’aring zmagal kawas lga, mluw qu yaya ru yaki mqbaq kwara pcyagun na zyaw kneril. kahul musa qmayah hmkangi yaya na kgiy ru wahan muya tlingay ngasal ru masoq su mqbaq kwara zyaw tminun lga, tehuk mopuw cyugal kawas lga, ptasan nha rqyas su lga, yasa son nha kneril balay Tayal ma.” cyux siy mqwas nanak mha, ”rimuy rimuy la.” balay mtlubuw qu yaki maku, ana musa inu ga, ini tehuk ngasal nga, cyux pongan qu hngzyang na tlubuw nya la.siy na gasil h_winuk qu tlubuw nya.
我的外婆又說：「在傳統中我們女生從五歲開始的時候，就要跟著外婆或媽媽學習女生的責任。從去農田尋找苧麻，將它種在家裡的周圍，接著就要開始學習織布的事務了。當十三歲時，妳的臉上有紋面的時候，就可以稱為真正的泰雅族女人了。」她邊唱著：「里慕依 里慕依⋯」我的外婆也非常擅長吹奏口簧琴，不管在哪裡，還沒有到家就可以聽到她在吹奏口簧琴的聲音。她總是將口簧琴綁在腰上。
minnxan ga trang nyux mcira wayay uka yaki maku ga, pqutan saku mha, ”babaw nya lga, ki’a baqun su mnglung qu ptasan rqyas maku nya pi?” aki su ini baqi mlung lki.baha hmswa tehuk qu yaya maku lga, ini ptasiy qu ptasan kwara na mrkyas Tayal la. baqun nya nanak mha baq mng_yut mng_yut qu konga kwara ptasan na ita Tayal.
我記得，有一次她在紡線的時候，突然對我說：「你長大後還會記得我臉上的這個嗎？」那一瞬間，我好像感覺到她眼神裡有一點點不確定。或許她知道，這樣的紋面，在我們這一代已經不再延續，也可能會慢慢被遺忘。
yaki mu ga, ini cingay ke nya,si tmlux mtzyaw ru sami llaqi hiya lga.si sami mgluw turu na yaki ru mslung hiya mtzyaw.ini sami nya kyali ana nanu.ana ga, baqun sami nanak muci nanu mtzyaw uzi. smoya sami maki beh na yaki maku.szyon ku balay mita cyux mtama rhzyal ru tminun qongu yaki maku.betunux balay qu tminun na pala uzi.tong!tong!tong!cyux pongan qu hngzyag na tminun la!cyux si cipoq balay hngzyang na kmal mha, ”ita Tayal hiya ga, siki qnzyat musa mtzyaw qu qmayah, ana ungat niqun raral ini uzyay ktu ta.” kmal lozi yaki maku, niqun raral Tayal ga, qulih ru kwara qsinuw, tmmyan nha mami, ana ungat niqun raral ga, ini uzyay ktu ta.
外婆不常直接教我什麼大道理，她是用做的給我看。她每天很早起床，挑水、生火、煮飯，然後坐下來織布，一直到天黑。我童年最安心的時光，就是窩在她的織布機旁邊，她織出來的布匹非常漂亮。咚！咚！咚！聽到織布的聲音了！彷彿一直有微小的聲音在說：「我們泰雅族人，必須非常勤勞，否則就沒有食物可以充飢了。」我的外婆曾經也有說過，泰雅族所有的食物(魚或是獵物，還是用米飯醃漬的肉)，不會讓我們餓到。
obih tehuk mtzyu pgan kawas maku.mqas ku balay muci thuzyay ku miru qu zyaw na k’aki ru qnxan maku raral.ru baqun kwara squliq misuw qani.lungun maku qnxan ku mluw yaki maku ga, blaq balay qsliq maku, ptasan na Tayal raral qani ga, Gaga na ita Tayal, ana ini baqi qu kwara kinbahan na misuw ga, spqzyu maku kwara, ana nha psyaqan raral.ini ku nbah zngi qu yasa balay qu kinhulan ta ru kneril balay qu k'aki maku, Yobaw Longu.
年近六十，我非常開心可以寫我與外婆的故事，讓現今更多的人看到。回想起那一段與外婆一起生活的時光時，我內心感到萬分喜悅。傳統泰雅族的紋面文化，現今大多人都已經不熟悉(其細節)了。臉上有紋面的人，在以前社會大多會被其他族群的人所嘲笑。但我不曾遺忘那一段記憶以及真正的女人—我的外婆，Yobaw Longu。