zyuwaw na kkyalan nqu qalang 部落小故事

泰雅族 傳統文化

rmaw mciyaw 協助農務

sraral mga maki qutux qalang, kya tehuk hazi kawas nqu laqi nya mlikuy qasa, ru posun yaba nya musa rmaw squ ngasal nqu krakis kneril qasa, aki musa rmaw mtzyuwaw cikay ngasal nqu krakis qasa. kya tzyu ryax pincyogan nya kya lga, ’nyan mgyay lqu laqi mlikuy qasa, mwah mngilis beh yaba nya mha, aba! baha saku thuyay mtzyuwaw lpi! si saku nya pnbuw ayang ramat, ini ku nha pniqi mami, ana ngahi, sehuy ini pqaniq uzi, si ptgiway ayang nanak pqaniq nha, ana qu ayang qasa uzi ga, bali ayang balay, ayang tbihi ayang sina, ayang wasiq yasa qu son ayang, baha saku thuyay mtzyuwaw lpi! ru kmal qu yaba nya mha, aw! nanu nway ga, si ta laxi kya la! ini pswayal musa lqu laqi mlikuy qasa la. babaw nya pongan lga yaqu yaki ka yaya nqu krakis qasa qu ini nha soyan qu laqi mlikuy qasa, baha hmswa helaw balay mbciq qu inlungan nqu mlikuy qasa ma. nanu ini nha say qmihun musa smze la. muci kya Gaga sraral hiya, siki qnzyat balay mtzyuwaw ru ini stbaku, ini nbuw qwaw, mtru inlungan ga yasa qu helaw balay smwal qu gluw nqu kneril qasa.

早期有一位適婚男子，父親吩咐他去女方家幫忙農事。他在那裡做了六天後逃回家，哭著對父親說：「父親，我哪有體力工作！他們只給我喝湯，不給飯吃，連地瓜、芋頭都沒有，只有青菜湯、昭和菜湯、龍葵湯，怎麼會有力氣工作！」父親說：「好吧，既然這樣我們就作罷。」原來，女方的奶奶和母親不喜歡該男子，認為他脾氣暴躁。過去，男子必須勤勞、不抽菸、不喝酒、性格穩重，女方才會同意求親。

smqzinut kneril 虐待妻子

sraral uzi mga maki qutux mrkyas mlikuy hani nya smqzinut squ kneril ma, qnutan nya ru bhyan nya kryax qu kneril nya qasa. bsyaq bsyaq hazi lga ini balay thuyay maki kya ru pyaran nya ngasal qasa mwah mgyay squ ngasal nqu yaba ru yaya nya, pqutan nha mha, yaqu yama qasa qu yaqih balay ga? smqzinut ru mihi squ kneril ga? nanu stu’ nya mtswe nqu laqi kneril qasa, cyux nha san sq’yu qu yama qasa ru cyux nha bhyan uzi. nanu psqzyuwan nha ru bhyan nha lru si s’su qu yama qasa lma, nanu posun nha

lozi qu laqi kneril qasa. ana yan nasa nga, phogun nha qu yama qasa na! swa su yan nasa, iwal nyux su mbiq na turu, sinciqan su mitaqu kneril su, nyux su qwayan na qlcing qu iwal su na pbkalan, ru sblequn na bnkis sazing ngasal qani. nanu yasa kblayun nha qu zyuwaw qasa, nanu taqu yama qasa aring kya lga m’yuw inlungan, ru ini s_yaqih ru ini bihiy ru sqzinut squ kneril nya la.

從前有一個年輕的男子會習慣性的虐待妻子，常常虐待甚至打妻子。日子一久，妻子無法忍耐便離開，逃回到原生的父母親的家裡，家人就會詢問，是女婿對妳不好?有虐待甚至動手打你?問明原因之後，便叫女方的兄弟找女婿理論，甚至會教訓對方。經過一番的訓斥，甚至處罰之後，女婿就變乖順，之後再讓女兒回夫家。即便如此女方還是要懲罰女婿!你怎可如此，因為你背叛她，是閉著眼用頸子看人，是用一塊板子擋住了親情友誼，所以老人家會讓兩方和好。事情解決之後，女婿的態度改變了，不嫌棄、不動手、不再虐待妻子了。

smqzinut bnkis 虐待長輩

pinqzyuwan sraral mga, maki qutux yaki bnkis yaqih roziq nya, mqas balay aki musa mgluw pqayat squ giqas yama, muci cikay qu gaga sraral ga, laqi kneril qu syan nha balay inlungan ru blaq nha glgan msqun mqyanux, nanu yasa, mqas balay musa mgluw qu yaki bnkis qasa.

很久以前，有一位瞎眼的老婦人，當她的女兒出嫁時，她也跟隨女兒一起住到夫家。當時的習俗非常重視和喜愛女兒，因此這位瞎眼的母親也滿懷喜悅地隨女兒一起前往新家。

qqyanux ta mhuw sraral ga, ini piyang karu mtzyuwaw ru mqelang cikay uzi, yasa ini l’uluw nniqun ru yaqih balay qu qnxan nha. maki qutux ryax, musa mzwi rgyax qu yama qasa, ciriq qutux cyaqung ru rasun nya ngasal, aki nya spqaniq yaki, tehuk squ ngasal lga, kyalun nya qu yaki mha, yaki! nyux saku mqoyat balay soni ay! hopa na laqung nyux maku spanga, memaw mqas balay mung qu yaki qasa, syukiy pi muci qu yaki qasa ru syukan na yama qu cyaqung pincriqan nya qasa, bsyaq hazi snuling nya lga, sbiq nya yaki, mqas balay maniq qu yaki qasa, ana ga swa mhetu niqun pi ama? kyalun nya lozi qu yama mha, pn_giy cikay lozi, tay ta aki mhnuk cikay kt’un muci qu yaki.

以前，有些祖先比較懶惰，不願勤奮工作，生活因此非常清苦。某天，一位女婿上山狩獵，發現陷阱裡捕到一隻烏鴉，便帶回家準備給岳母吃。他告訴岳母：「我今天運氣好，獵到一隻大帝雉！」岳母聽後非常高興，讓他去烤。女婿把烏鴉煮好後，親手給岳母吃。瞎眼的岳母開心地吃著，覺得肉硬梆梆的，便囑咐女婿：「再煮久一點，肉可能會軟些。」

rakis nya qu cyaqung rwa! ana nya thkun bsyaq, siki yasa kya mhetu hi nya, kmal lozi qu yaki mha, swa sokan cikay pi ama! smyuk miq ke uzi qu yama qasa mha, bsyaq ciriq kya la, baha ini soki cikay lpi! son nya kya smyuk ke qu yaki nya, ana son nanu qtqit maniq qu cyaqung qasa ga, knux ru mhetu balay, pucing balay wal siy suqi maniq kwara ni yaki qu cyaqung qasa.

因為是烏鴉，不管煮多久，肉還是很硬。瞎眼的岳母又問：「這隻鳥怎麼有股臭味？」女婿急忙回答：「這隻鳥被捕了很久，所以有味道。」儘管鳥肉又硬又臭，岳母還是把它吃完了。

ryax nqu musa pqayat laqi nya kneril qasa qu yaki ga, ini nha bleqi mlahang, kruma ga, aki cyux mblaq m’abi qu yaki ga, kya nya qlangun mita ru s’agal nya qaraw ruma slqing nya zik sakaw ru qrquran nya beh qung hkuy qu yaki nya qasa, ini thuyay mblaq m’abi qu yaki, siy ryax agay! agay! smhung, sqehan nha balay qu yaki qasa, iyat yasa nanak, suqun nha sqzinut muling te tanux ru tqba ptunux uzi. ungat squliq mwah pchut qu yaki, sgalu balay.

岳母寄居在女婿家生活，卻未得到應有的照顧。家人有時趁她睡覺時，偷偷躲在竹床下，用細竹藤搓弄她的身體，導致她無法入睡，不停哀號。他們非常嫌棄這位老人，甚至將她丟到外頭或毒打。這位可憐的老人沒有人幫助，生活困苦無依。

zik huqil na yaki, maras yuhum sbil smyus mha, pkton maku utux maku qu lhga qani, wal saku ini kblaq mqyanux ana qutux. balay ay! snyus na yaki nyux aring mbiyaq qsahuy ngasal nqu yama nya. suruw hinqilan yaki, inu nyux mblaq kwara? m_yangi ki m_yangi, wal mpyut sinkwara ngasal nha. yama qasa ga, huqil sa tuqi Rangay ru ini ’lwiy, moyay nha balay mhkangi, cyaqung qu muluw sabak hi nya, tpr’an cyaqung qwa! qwa! qwa! mqwas sa babaw hi nya ru nyux niqun cyaqung la. san nha mgluw mita, aw baq nyux rema stmaq qu hi nya, thay qniqan na cyaqung ru skwi’an qu bqni hi nya la.

老人死前帶著憤怒發下詛咒，說：「我要他們看見我的鬼魂，因為他們未能讓我好好生活。」詛咒果真應驗在女婿的家庭裡。女婿的後代不是身體孱弱，就是早夭，沒有一個好的。最終，女婿在前往Rangay（斷匯部落）的途中橫死，族人找了很久都找不到他，最後透過烏鴉的叫聲才找到。等到發現時，他的身體幾乎已經腐爛，剩下的骨頭也被烏鴉啃食得差不多了。

nanak qutux wal ta sm’yaqih bnkis ga, ini kblaq ay! mgluw balay snyusan na bnkis qu utux qani, ini bciqiy qu bnkis, bleqiy shelaw lmaqut qu bnkis mamu, trang ka nyux mqyanux llaqi! pongiy cikay! laxi biq yaqih rqyas bnkis mamu, mqas qyanux qu bnkis lga, babaw nya, byaqan miq qoyat ru klhangay simu nya krryax uzi.

得罪老人絕非好事，他們的靈魂仍在，不要讓老人心生怒氣。孩子們啊，要細聽！千萬不可對長輩擺臉色。若能好好對待他們，讓他們生活愉快，往後他們會賜福保護你們。

zyuwaw nqu pslpyung 姻親的事情

maki uzi mha yutus ru yaki qu smrawi squ laqi mha, yaqih qu ina qani, yaqih qu yama qasa, aki hmswa c’alax simu, aki simu mblaq t’aring mqyanux lozi muci qu bnkis, kya uzi qu zyuwaw ka yan nasa. aw ga Gaga ita Tayal hiya ga, aring squ pnosa ta sa squliq ka laqi ta kneril, ru ’nyan mgyay mwah lozi squ kinhulan nya qani ga, psaniq nha zyuwaw nasa hiya.

有時候公婆會慫恿孩子，說這個媳婦或那個女婿不好，甚至建議分開或重新生活，也會發生這類情況。在泰雅族的規範中，當女兒出嫁後，若再回到娘家，這被視為違反禁忌的行為。

utu nha kblayun zyuwaw qani ini ga s’kut nha sa qutux minqyanux na bzyok, psrmwan nha, wiwal nqu ramu na qsinuw qasa qu qmwax squ kinyaqih na ngasal mlikuy qasa, ru psina phaw la, tay ta ini uwah pqzyu ngasal qani qu kinyaqih nya. nanu yasa qu blequn nha kbalay qu zyuwaw qasa. kwara qu qnxan nqu ka pslpyung qasa, ru qnxan nqu ka mhhaw m’agal squ squliq qasa, ini ta gluw squ cinsbaqan nqu bnkis, ru ini ta gluw squ Gaga nqu ita ka Tayal lga, nanu kruma lga muluw zyuwaw lru.

他們會殺一頭豬進行賠罪儀式，看到動物流出的血，象徵洗淨她在夫家的所有污穢。因此，女方會向男方索討，確保她在夫家所犯的錯不會傳回娘家，務必將此事妥善處理。關於修復姻親關係，不論是嫁娶或和解問題，如果不遵循古訓或祖先的規範，可能會導致意外事件發生。

ita ka Tayal sraral ga mha ni slaqun taqu iwal pinbiqan ta qani, ini ga nyux ta lmqing squ zyuwaw ru nyux nanak qu lungan su lga, nanu ini su gluw kya lga phaw lqu utux la. kruma ga wal si krmus mhoqil qu qutux ngasal, ini ga wal si tbah magal squ qelis, ini ga musa rgyax ru wal mhutaw ru mturuy. qasa hiya ga hkngyun nha zyuwaw qasa, ini nha balay laxi qu zyuwaw qasa, blequn nha balay hmkangi, swa ga nyux mha te ta ini qzyu ru ini ubuy squ kinsxan nqu ngasal ta qani qu kinyaqih pinhkngyan ka ’laqi ta, nanu yasa qu blequn nha kbalay qu zyuwaw qani.

以前，若族人之間污穢了彼此的關係、隱瞞事情或有不同想法而不遵守祖訓，便會受到祖靈的懲罰，甚至一家人會接連發生意外死亡、不明原因受傷，或在上山時掉入懸崖致死。此類事件必定會被徹查，絕不會置之不理，會詳細盤問，以防事件繼續蔓延，並保護雙方家庭免受牽連。祖先會謹慎處理這樣的事情，以確保族人不再受害。