zyuwaw nqu qmayah 農耕的事情

泰雅族 傳統文化

trakis ga qutux qutux hnlan pgyan lga mha ni maki  rgyax ga blgan nha kmagaw kwara ru yasa qutux qutux hnlan bkgun nha babaw qmayah ru suqun nha mugi qu kraya yasa qu babaw nya qasa lga ssyuqun nha lozi ru qcyan nya qasa syan beh kraya qutux qutux bengan trakis son sqani smyuk siy ktay mkzyay kwara, khangan nha balay qu trakis zik na pqwalax ga s'utu nha tatak ha, blaq kayal lga pgyan nha tanux lozi, siy tehok mkzyay balay. kzyay balay lga kruma nya ga skbalay nha khu beh na rgyax ru syun nha kya qu trakis qasa la mha ni cingay qu trakis lga ini nha thzyazi ppanga lga siy nha siy kya uzi trang ungat qu nniqun ngasal lga wahan nha ppanga lozi, spanga nha pira hnlan trakis rasun nha ngasal.

小米必須是一把一把的先綁緊，若在山上，族人先將農耕地清理乾淨，再將一把一把的小米穗排放在農耕地上，等莖桿的那一面乾燥之後，約為二天後，族人就會去翻動，讓米穗的屁股朝上的方式曝曬二天，族人依其方式等完全乾燥後，就搬至工寮裡，族人很重視小米，倘若要下雨了，就將小米搬至工寮裡面，等天氣好了，再拿出來繼續曬，一直到完全的乾燥為止。如果農作物的收穫很多，沒有辦法搬回家裡，有的族人就直接將穀物放在工寮，等到家裡沒有米糧，族人就到工寮取足夠的數量回家。

wal ta masoq kmloh trakis ru klhun kwara qu trakis, pgyan ta qmayah, ini ta rasi ngasal pgyan ta ru skun ta tatak rgyax, kruma ga hci nuya nha lga blequn nha kbalay khu beh rgyax uzi syun nha pinbahuw, Tayal sraral ga ini masoq smyus nya ga ini rasi ngasal qu knloh qasa ana mkzyay uzi ga syun squ  tatak ini ga khu ha, slyun kya kwara yasa qu masoq smyus lga ana spanga ngasal la, baha hmswa nqya qani ga siy ga sinqsu ta miq utux krahu, utux krahu syun ta te gleng, ini kbalay gaga ru nniqun qu nqya lga baq m_yangi ma.

所有的小米割完之後，一把把捆好之後放在農耕地曬乾，曬乾之後不能帶回家裡，如果種的農作物太多，會在山上蓋比較大的穀倉，把農作物放入穀倉裡。我們泰雅族的習俗是沒有進行感恩祭前，禁止將農作物帶回家，因為新米必須先獻給神，若提早吃新米就會生病，所以族人會將農作物整齊的推放在工寮或穀倉裡，待完成感恩祭儀式之後才搬回家。

tayal sraral hiya ga, kya qu knloh nya pinbahuw yasa skalay nha khu, payat qu lwax nya, hopa qu knalay nha khu ga tzyu lwax nya uzi. lwax ga musa qutux qara hopa kinwagiq nya, syan nha yulu iyat uwah na qoli, babaw nya ga blegun nha kbalay sakaw, blequn kmulup ru smramu, iyat hbingan qwalax ramuw nqu khu Tayal ini ga ngasal uzi ga sinpusal, sinpusal qu ramu nya swa son sinpusal qutux uzi ga siy say maki zzik qasa ga bsyaq hazi ana pitu spat kawas ini stmaq, te babaw balay qasa uzi ga bun wagi ru sagal qwalax musa sazing cyugal kawas stmaq kwara la, sazing ka sinpusal ramu qasa uzi ga nyux ka ini hbil ana mhotaw hazi qsya ga nyux maki kya qutux zzik nya uzi, te sazing qasa ga mstmaq lozi ga cyugal kawas yugun nha lozi, ini yugi qutux zzik qasa hiya te sazing qani kian yow qasa ga wahan karaw na qqoli, nanu yasa ramu qani ga nyux mlahang squ khu kana mhbil yasa maki sinpusal qu ramu. khu ga syan qutux blihul uzi, qutux ngasal ga maki nanak khu nha 'twan nha nniqun qutux kawas.

早期祖先為了儲藏農作物，會蓋穀倉，族人會用四根杉木當柱子，如果穀倉大一點的話，就會用六根柱子，每根柱子約一尺高的地方會放置防鼠板，以防止老鼠來吃曬乾的穀物，穀倉裡面會有竹製的床，穀倉的屋頂用剖半的竹子上下排放整齊，以防止雨水滲進來，穀倉的屋頂會有二層，為什麼會有二層，裡面的一層，可以放七、八年也不會腐爛，最上面的那一層，因為被陽光照射或被雨水淋，可能二，三年就會爛掉，須重新製作新的屋頂，裡面的一層不需要更換，祖先會建造二層的屋頂來保護農作物，另外穀倉也會做一道門，在泰雅的部落裡，每一戶家族都會有自己的穀倉，儲放來年的種子以及所有的穀物。

khu qasa uzi ga syan nha yulu qu kakay khu qasa, kruma tayal ga tumaw qlcin uzi. yulu qasa ga sqeway ka iyat pkaraw na qoli ru iyat nya usa maniq cinbahuw. qoli ga baq balay mkaraw ana san nanu qmhut ga baqun nya mkaraw na, ana cipok balay blin ga thyayun nya pkaraw, nanu si ga hopa balay qu yulu qasa ru magun nha ini ga n_gisan nha qu yulu ru ungat squ bengan ru s'yuci lga mhotaw la. cipok qu knalay yulu qasa lga helaw balay mhtuw qu qoli qasa la.

穀倉的柱子會放置防鼠板，有的部落稱之圓板，是專門用來防止老鼠的一種器物。老鼠擅長攀爬，再小的洞也鑽得進去，必須製作一個比較大，圓板要磨的很平滑，當老鼠要攀爬的時候，因為圓板滑又沒有支附物，很快就會滑落到地面。

kya yaqeh qu bway na trakis lga maki qu giqas na qmayah, ini ga maki qutux qmayah iyat minuya trakis qasa ga p'yugun nha kya la, bnkis ta ita Tayal hiya ga ini nha hmci hmeriq rhyal, si ga ungat balay qu p'yogun rhiyal lga yasa tbah mnayang giqas na qmayah la. bnkis ta sraral ga payat lalu rhyal qani, giqas na rhyal ga gnaqaw, sazing kawas rhyal ga qumi son nha ru cyugal kawas lga qumi kawas tehoq payat kawas lga guqi son nha la, ini nha pcyowagi ru siy nha laxi kya ha.

如果小米收成不好，族人就會尋找新耕地，或者利用現有的耕地進行交換，將未種植過小米的耕地來種植小米，泰雅族的祖先是不會隨意開發新耕地，除非沒有土地可以使用，才會重新尋找新耕地。早期祖先按著耕種的年限，將耕地分成四種，到了第四年就休耕。

sraral ga muya pinbahuw ga ini uci yaqeh ru blaq, wal ta qn'yat balay mtzyaw lga mhtuw balay kwara qu minnuya pinbahuw qani la. ana ga wal yaqeh pinbahuw qani lga mha ni ini qwalax, ini ga pinyugan na kayal tkzyay ru hopa na behuy, kwara bway lga suqi mrkyas ana mkbway lga ini piyang smi bway uzi la, yasa qu mslabi son nha. nanu yasa sraral hiya ga muya lga maki balay la, baha hmswa wal ta ini siy ana nanu iyu na kinbahan ru ini sqtux qu rhiyal ana nanu na bway cinbahuw m'yon kya lga skahul nya uraw qasa musa qmayat la.

早期種植農作物沒有好與壞，只要辛勤的工作，農作物就會結出果實。除非沒有下雨，或者天氣乾旱和颱風，就會影響農作物的生長，以前沒有下肥料，土地沒有酸度，種下去的農作物會從土壤中吸取足夠的養料。

ubuy na pagay mma hiya ga ini piyang slabi, baha hmswa tbuxan lga, qwalax qani musa manga, ungat ranga sraral hiya wal ta lomun qu rhiyal hebax ru qbuli qasa qu ranga ta sraral, yasa qu manga pinbahuw, ywaw nya ga 'san mahing, magal k'man nya, iyat nya qmhut srkyas nya si galiy sa qba, mukan uraw qu k'man lga hoqil qu k'man la, yasa qu ranga sraral ru. nanu yasa wal ta miyon kwara bway lga, siy ta naga tmangu phpah ru kbway la, ingat muci nyux ini kbway ru say ta manga ranga ru aki prkyas ru mkbway, ini uci kya tayal hiya.

旱稻是不會長出榖糠，早期沒有肥料，只要翻土耕種，雨水就是養料，燒墾形成的灰燼就是肥料，平常只要用手去疏草，將多餘的雜草拔出放著就會枯死，就是早期的肥料了，加上足夠的雨水就開花結果，祖先絕不會因為農作物長不好就放一些肥料來幫助成長。

ubuy na pagay slaq hiya lga rema maki ranga la, aring kcipok bway lga syan prkyas ru phpah lga syun nha thuyay smi bway lozi, kya qu kilux na nbu uzi, psan nha iyu , kwara qani lga qnxan na misu la.

種植水稻時，已經開始使用肥料，當農作物小的時候就放一些增長素，開花時施放結果的肥料，如果農作物生病，會噴灑化學劑，這些都是現代生活的產物。

sraral ingat ranga ga ingat iyal qu nbu uzi, baha hmswa qnxan na bnkis ta sraral ga ingat qu yeqeh na insuna, qnxan misu lga cingay iyal qu koba(日語), kwara qu thgan na innlom ta heloq, mhtuw squ yatux ru siy tehoq wagiq ru msli kya kwara heloq qani, qwalax lga mwah mbiyaq rhiyal lga qasa qu mwah hmeriq kwara pinbahuw ru rhyal , nanu yasa cingay mhtuw nbu nya uzi la.

早期沒有肥料的時候，沒有什麼空氣汙染，所以沒有什麼文明病，現在工廠排放許多廢氣，集中在上空，等到下過雨之後又跟著雨水落到地面上，造成土壤以及農作物的破壞，也衍生許多的文明病。