qalang Turuy/ 東壘部落

mwani misuw qalang ru cyux te inu 部落概況與位置

qalang xqayus mwani ga maki kya qara llyung Mnibu, si say maha gong Turuy qani hiya. ro skura kya htgan wagi. aki magan kbhul spatul kinbawiq nya. qutux seng mpux qesu kbhul spatul saying kawas ga, wal horun tyaba na qnwalax ro sbehuy, si ktyaba qsya llyung naha, ro minsqyamay, wal horun qsya qa qalang naha, mica qa cquliq naha wal shyan binah hayi skura byaqan wagi, maki benux rgyax na iyil llyung Turuy tnqalang, san naha qalang Tkalun, maki kya hbun qa llyung Mnibu ki gong Turuy, akya tyugan kbhul kinbawiq nya, mksobih qalang Bongbong. ro pincriqan Mnoyan hiya ga khelun naha mwah mshyi cqani na cquliq ga, kruma ga wal shyan qalang Turuy.

新社址位於蘭陽溪與支流東壘溪合流處東方，海拔約 540公尺處。昭和 17 年（1942），再度遭暴風雨襲擊，溪水暴漲，土石流失，社址被沖毀，社眾往西遷移，於東壘溪左岸山麓建社，族人稱為「得卡倫」，位於蘭陽溪與其支流碼崙溪會合處，海拔約300公尺的台地上，隔蘭陽溪與英士村相對。「馬諾源事件」被迫遷移的居民中，有部份移居東壘。

sinllwan lalu qalang 地名由來

ke “Turuy” qani hiya ga imi nya qani maki tyugan pinqyuwan nya, te qutux ga knahul lalu qutux lamu na qbhniq, te saying imi nya ga Turuy haya ma, ro te tyugan ga qutux lalu na lalaw ma.

Toruy有三種說法，一為一種鳥類名稱，二為輪胎之意思，三則是某種刀類。

pinqzyuwan qalang 部落遷徙

syax ryaniq Yi 51 geng na qalang Turuy ga maki cqa Girang geng llyung mknibu qalang Skikun. te qsu knalay qalang qani na cquliq ga kahul Mnoyan, baha hmcwa kntheyaq ciyan qyunam naha ro pinciriq ki binah minrok krryax, mica qa maki te qutux seng qesu kbhul mpux spat kawas ga mwah snhyi ski babaw na qalang turuy maki qutux benux san naha qalang Babaw Kole. qutux seng qesu kbhul mpusal pitu kawas ga baha hmcwa wal horun behuy, wayal qutux kawas lga minshyi loyi ski lingay hasisyo turuy qa cquliq qalang naha, ro si s’agal lalu hasisyo naha musa cnlalu qalang naha.    

宜51線旁的東壘部落位於宜蘭縣大同鄉樂水村。創社者為馬諾源社人，因獵區距離遙遠且與他族常有獵場糾紛，於1918年遷至東壘上方高地（巴波可雷）。1927年因暴風雨造成災害，次年移至東壘駐在所附近，並以駐在所名命名為東壘社。

tayal ka nyux qalang Turuy misuw qaniy 人口概況

qalang Turuy qutux kbhul mtuyu pgan tyugan qabax cquliq qalang naha, ro hbku ski mpux payat kawas na laqi mrkyas ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki mpux cquliq nya, ro mpux magan mpux magan kawas na klokah hayi na cquliq ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki mtuyu pgan tyugan cquliq nya, ro miman magan kawas na yutas yaki, qutux kbhul qabax cquliq ga maki obih mpusal pitu cquliq nya. ro tayux ta kahul cqenu minrok naha hiya ga, cquliq Tayal qutux kbhul qabax cquliq ga maki mqesu pgan cquliq nya, ro cquliq binah ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki mpux cquliq nya.

東壘總人口為163人，其中0至14歲的兒童占10.2%，15至54歲的中壯年人口占63.24%，而55歲以上的老年人口占26.56%。依族群來看，漢人族群占10%，泰雅族群占90%。

snhyan 部落宗教

mwani qalang Turuy ga, maki saying kkyokay, qutux ga Tensinkyo, ro te saying ga Cyorokay, nanu qabax nqu snnyahan nqu Tayal ga, mtnaq nqu i snhyun nha, ana ga skura squ qalang Tayal maha, snhyan qu i Tayal qani ga, kahul squ inlungan naha, aki smru nqu inlungan, ro skura nqu i qlhan naha,pisan cqani ga, aki maki nqu i anzin nqu i inblaq nqu qnxan nqu qyanux nqu Tayal. maki kruma knahul tanux mwah na Kahat ga, knalay naha 廟宇uyi.

部落目前有兩間教會，第一個是天主堂、第二個是長老教會，信奉人數大致相同，而對於部落來說，宗教信仰給予族人強大的精神支持，在某種層面上，也維持著部落安定。現在也有來自外地移居此的的漢人，興建廟宇。

qqyanux 經濟與特產

qalang Turuy ga, nyan muya pagay ru trakis, mwani ga pagay na Turuy ga, nyan naha alan qqyanux, qabax senin ka qalang naha ga kruma ga musa mtiyaw hogan, kruma nya mtiyaw qalang prax muyax.

瑪崙部落盛產稻米與紅藜，現在有樂水米為特產，部落青年大部分都至都市就業，或者在山上務農支撐家中的經濟。

tuqiy 部落交通

kahul Giran skura Mnibu, glux te pitu cya seng si shouyu musa, shoyu musa, akay ini qutux tmucing, ro musa su ktalan kya Hongu na Sengan la, ro si skura ’zil ro si shouyu musa, ini bsyaq lga, tehok su qalang Turuy la.

由宜蘭往大同鄉方向沿著台七甲線直行，大約不用一小時，你會看到牛鬥橋(紫色外觀、雙向車道)，然後向左轉，接著往前直行開至對岸抵達牛鬥後，會先不斷爬升再下坡，全程大約二十分鐘左右，接著仔細注意路邊被遺忘的部落Kbanun標示，即可到達東壘部落。

ki’an pklahang binheci 文化健康站

qalang Turuy hiya ga baha hmcwa cipak ciyan cquliq naha la, uka ki’an pklahang bnheci naha, mica qa musa naha sobih na ki’an na pklahang bnheci cqa qalang Banun, ro sobih na qalang, qalang Talah hiya ga maki mblaq na psbaqan ro byoing phgup. pincrux uyi pqwasan biru ro byoing, musa mkrax kinmxan cquliq ro psbaq llaqi.

東壘部落居民因人口問題，所以無建設文健站，族人皆是前往的就近的瑪崙文化健康狀況良好，鄰近的部落崙埤擁有完善的教育和醫療設施。部落附近設有小學和醫療診所，為部落成員提供基本的教育和醫療服務。

gaga qalang 部落文化

qalang Kngungu qani ga qalang Tayal, kruma cquliq naha kmayal ke Tayal uyi, ksobih kawas mwani ga nyan kbalay yaw na qalang qa naha, us ga cipak hayi kblay yaw na cyunga, baha hmcwa cyunga ga uka cquliq musa qmuyiy ke Tayal ro mwani lga m_ngyut mnukil qabax bnheci naha la, mica qa uka uyi cquliq snibil gaga Tayal la.

東壘部落為泰雅族原住民的部落，部落族人部分使用族語溝通，近幾年依舊有辦理部落內部活動，但傳統文化活動較少，因過去無傳承及耆老逐漸流逝，泰雅文化也隨之消逝。

cipak kinbaqan na gaga 文化小知識

以下為Yukan Hayung 訪談內容:

nanu haring cami cqa laqi ga, piyux laqi ni yaya mu, ro laqi cami na ga, kxalan yaba mu qenut qnxan myan, nanu mica qa quroq cami mqyanux ga, ro haring cyunga ga, si cami musa qmayah, musa cami prax ca yaya myan ro yaba myan, nanu bsyaq bsyaq bsyaq lokah cami qabax, senin cami lga, n_gyut n_gyut cami kekong la, nanu masoq kekong cami lga, nwah cu cikay muyax cquliq ga, cikay i muyax ni cqa neril mu ga, ke ni ga nya maha kya k’ume mu uyi, ini cu kaki muyax halu mwah su muyax myan, nanu mwah cami muyax myan lga, ini cami laxi mciyaw la, nanu lokah cami mtiyaw ga, mblaq hayi qa qnxan myan ga, maha cami kneril qa mcwahi myan la, mblaq hayi qa qnxan myan la, nanu blaq hayi qnxan myan lga, nanu nyan cami muyux muyux lga, nanu muyux cami lga, ini cu kaki muyax mu uyi ay, nya cu maki muyax yaya muyax myan, muyax ni mama mu Wilang, swahi ni yaba mu,

我母親生了很多小孩，從小的時候，因為我父親身體狀況不佳，我們的家庭活得很辛苦，我們從以前小時候，都要去旱田幫忙我的父母親，久而久之我們也變得比較強，到了年輕時我們兄弟姊妹也慢慢結婚，我結婚後，曾經去我老婆的家裏住過，這其實也是我的命運，因為被人家說我沒有待在自己家，反而是去人家家裡，於是後來我回到自己的家，我們就開始很勤奮的工作，我們生活也開始變好，我們也開始跟我老婆的親戚變好了，生活變好之後，我們兄弟姐妹也開始分戶，我也沒有待在自己家裡，而是住在我爸爸那邊的弟弟Wilang家。

nya ni bniqan cikay cqa roq qa kian kya, mica qa cya cu maki kya, ro garing mwani lga, maki kneril mu uyi la, nanu kingan muyax mu ga, saying qa laqi mu mlikuy, qutux laqi mu kneril, mwani lga, wa kekong qabax qa laqi mu lga, wa kekong laqi mu kneril, wa kekong laqi mu mlikuy uyi la,      nanu mwani lga, nya cami n_gyut yutas yutas lga, nyan maki laqi minqabax rwa, mica nyan cami buyux mtiyaw la, ro nyan cami mtiyaw lga, mica qa nyan myan i tnaq i niqun i qnnxan mu uyi ga, nanu ana mwah hani lga, kingan hiya ga kingan mwani hiya lga, ini kblaq he mu la, nya tehok uyi kawas mu uyi la, mpitu pgan msyaw kawas mu uyi la, nya cu kyapun na bka tunux la, nyan mqucih qa qabax he mu, nya ini cu lokah, nanu ana kneril mu, nyan ini ptiyaw la, laqi mu nanaq nyan mtiyaw cikay yaw na muyax la,

他有給我們一些土地，所以我在那邊居住，然後從那之後，因為我也有老婆了，我們家生了兩個男生，一個女生，現在我的孩子也全部結婚了，無論男生女生都結婚了，我們也逐漸變老了，大家都有自己的孩子了，也開始各自分戶去工作了，也因為我們開始在工作，所以我們才有足夠的食物可以過生活，我現在已經中風不好了，但現在我身體已經中風不好了，我的年紀也到了，我現在七十多歲，我罹患中風疾病，我的身體全部都壞掉了，我也不健壯了，我的老婆現在也沒有在工作了，只有我的孩子在幫忙家裡事務，出外工作，

mica garing mwani lga, uka nanu nya mtyaun, nanu ana mwani na nyan cu si kaki muyax, ro nya cu maniq iyu,  nyan cu ciryo cqa he mu uyi, nya ini kblaq lga, nanu siki mwani lga, nanu nyan maha kya qa qnxan myan lga, nya cu ini kblaq, si kusa cani si kaki muyax, ini cu usa kmayah ro, ini cu musa mtiyaw uyi la, nya cu si kxalan la, mica qa maha mu ma, nanu siki coni lga, ana pucing cani qa knayan mu ni lga,

nanu laqi nanaq nyan mu ktalan, nya cu i ini ptiyaw la, nanu ga yaw lga, nyan naha mkruma, myaga ke cqa qnxan mu cqa cka ga, nanu lokah cu mtiyaw, nanu musa cami hlahuy ga, nyan cami smi rusa, ciriq cami biyok, ro miyut ana para ga criqun myan, ro qaca qa qnxan myan, mwah muyax ga qaca qa squnun maniq qabax mncwahi myan, ro nanu qaca lga bsyaq cami smi rusa lga, nanu maki loyi qa yaw nqa mayah myan, muya cami ramat la,nanu muya cami ramat lga, nanu garing cami muya haga, ini piyux ciyan, nanu ski mwani mwani piyux zikang lga,

我現在什麼事都沒在做，都一直在家裡，因為都在吃藥，我在治療我的身體，因為身體已經不好了，直到現在我的生活就是這樣，都沒有去工作，一直待在家裡，都沒有去工作，沒有去幫忙，身體又一直出狀況，這些話我就先說到這邊，我的孩子這樣看我，都沒有去工作，心理會怎麼想呢，其實這些是我的心裡話，我想認真工作，以前我們也會去山上，去放陷阱抓山豬還有山羊甚至山羌，我們都會抓捕，我們捕捉到的獵物，帶回家裡後，就會與所有的親戚共享，那是我們日常去設陷阱的事情，後來種植高冷蔬菜，旱田裡有很多事要忙，以前最剛開始種菜時，沒有種很多很大，直到現在大家時間充裕後，

piyux nyan muya ramat la, mica qa blaq nerang uyi qa ramat kruma ga, ptluw kruma qani ptluw, mica qa mwani lga, qnxan myan Turuy hani ga, nyan cami muya ramat qnxan myan,      uka nanu yaw myan, naq kmuya ramat, ro qabax nanu qa kmiyan myan qa nyan myan sqyanux ga, mica qa qani nyan myan qa slokah, nanu qa qnxan myan cani lga, nyan qutux yaw qa tyaba lga, garing cami bnkyanux lga, kmagan nuya cami ramat, maha cani lga kmut cami ramat, nanu qa kahat mwah mes ramat myan ga, qaca hlxan myan, qutux 班ga, kruma ga nizyu name,

kruma zyu name ga kutan myan ga, garing ga qutux yawa ga, spat pila ha, ro bsyaq bsyaq lga, mpux magan la, bsyaq bsyaq lga, mpusal la, mica qa qnxan myan mwani ga, nanu mica kmut ramat nyan myan skyanux ga, ana ski mwani nya cami kmut ramat na ga nanu ksenin, cami ki yutas ya lga wal masoq zikang myan, cya ini kut la, mwani la senin myan qani kmut la, mica qnxan qalang myan ga, kmut ramat cani qa nyan myan skyanux ga, mica qa nyan cami qyanux soy ma qalang Turuy hani, nanu mwani qa he myan lga, nya ta baq mqyanux lga,

開始種很多菜了，所以價錢有的時候會遇到很好的菜價，我們現在東壘部落人的生活，大多是種植高冷蔬菜，我們沒有什麼其他的事情，為了生存經濟，我們種植無論任何作物，所以我人生的重心大多圍繞在種高麗菜，我們的生活就是種菜完畢之後，就要砍菜，後來漢人會來買我們種植的菜，我們自己就組成一個砍菜班，大約二十幾位，有時候十幾位，而當初一個裝菜的簍筐賣八塊，後來久而久之，十五塊了，再來就二十多塊，後來我也變成以砍菜為生，現在我們砍菜班都已經交給年輕人，因為我們年長者的時間也到了，沒有再砍菜了，現在都是部落的年輕以砍菜為生，這也可以說是東壘部落為生方法，我們大家的生活也改善了。